By Elena Fiedeldey*
Within a wider context of once glorious avant-garde music festivals losing their glamour, the international festival of “Music Biennale Zagreb (MBZ)” –far from anything fake or pretentious– makes the difference and manages to stand its ground, presenting an elegant aspect of today’s musical culture!
“Broken relationships” was the central theme of the 33rd MBZ event, which took place this year from 5/4 to 13/4. The idea was drawn from Zagreb’s Museum of Broken Relationships, which narrates many short stories of broken human ties and their different emotional states, through the exhibition of symbolic, personal (and sometimes utilitarian) objects and their history; thus sailing in similar waters as Duchamp and the “conceptual art” movement. The festival however sought to capture the concept of “broken relationships” in a broader cultural, socio-political and timeless context. The truly interesting and lucrative theme, as well as the admittedly successful conduct of this event, are to be attributed (among others) to its artistic directors Davor Branimir Vincze, Ivan Josip Skender and Tomislav Oliver.
The opening of the festival was marked by one of its main “trump cards”: a ballet production, entitled “Broken Relationships”. In fact, it was a co-production of the MBZ and the Croatian National Theatre in Zagreb, which received its world premiere as part of this year’s festival. This triple-bill ballet was the final result of the creative output of three different composers, in collaboration with three different choreographers, who were invited to work at the same time precisely on the theme of “broken relationships”. The fact that they had never collaborated with each other before, was obviously part of the challenge and experimentation, in order to attribute the element of “broken” already from the stage of composition.
On April 7, the audience witnessed the promising production for the second time, the presentation of which took place at the –as if taken out of an engraving!– Croatian National Theatre.
The first part of the triple-bill ballet was titled The Most Familiar Stranger and it is the creation of composer Rafał Ryterski, in collaboration with choreographer Alessandro Giaquinto. The central theme to be explored was the painful and bizarre path towards alienation: people who once experienced intimacy in their relationship with situations or other people, are now confronted with “the most familiar stranger”. This part could also be seen as a reflection of the isolation of modern man from society. From a compositional point of view, the work is distinguished by a progressive heterogeneity: initially a tonal march was presented with familiar motifs (such as part of the well-known motif from Beethoven’s “Ode to Joy” of his Symphony no. 9), which carry political and cultural implications. Then, this march began to wear out and distort towards a dystopian electroacoustic sound to such an extent, that only the concept of “corrupted file” can render it, creating at the same time possible associations with the deterioration of ties within the EU. The familiar patterns become progressively out of tune, and the march as a whole “disintegrates”, cutting off the relationship of the audience with the familiar tonal sound. The participation of the human musical element –represented by the Orchestra of the Opera of the Croatian National Theatre in Zagreb, under the baton of Ivan Josip Skender– also contributed to this process, accentuating the fragmentary character of the motifs of the march, then leading to the disintegration of it and finally successfully integrating itself into the electroacoustic landscape.
Alessandro Giaquinto’s choreography in general succeeded in connecting music, dance and idea. Even timbre qualities of long electroacoustic sounds were rendered. Of course, this particular aspect of the choreography would not have been conveyed as successfully, if the dancers, who undertook the performance of the specific moments, had not been as capable, and if the ensemble in general had not the ability to synchronize well. Finally, it is worth noting that kinesiology was distinguished by immediacy. More generally, the music, movement, lighting and sets interacted directly with each other.
The second part, titled Flicker Out, was created by composer Ivan Končić, in collaboration with the choreographic duo James Pett and Travis Clausen Knight (Pett Clausen-Knight). The work dealt with the final glimpse of condensed and conflicting emotions before a final dissolution. Končić followed an entirely electroacoustic approach with obvious –in many places– minimalist characteristics. Although in general no acoustic instruments were involved in this work, a pre-recorded piano sound played an important role on the whole, sometimes dominating the music scene (with the rest of the sound material supporting and “analyzing” it), sometimes entering in a dialogue with the electroacoustic sound and sometimes participating equally in the sound mass as a superimposed layer. Finally, it is worth noting that references were made to other stylistic idioms.
Attention was drawn to the impressive “crumbled” metal installations, whose small scattered smooth surfaces reflected and diffused the light of the headlights, creating the impression of a crystal rock. The icy, clear and iridescent sounds of the composition often reinforced this impression. This inventive gesture of depicting “fragments” of light, by set and costume designer Petra Pavičić, in collaboration with lighting designer Deni Šesnić, aptly captured the final glimpses of the already “shattered” ties of a relationship. The refraction of light by this –essentially autonomous in value– piece of visual art transformed the environment of the stage into a “pictorial field”, demonstrating the importance of relation between the artwork and its environment in this particular artistic conception.
The choreography of Pett Clausen-Knight was distinguished by a characteristic sophistication and elegance, which matched the whole setting. Its –to a large extent– soloistic character allowed the dancers to demonstrate their virtuosity and the expressiveness of their bodies.
The overall result was possessed by an atmospheric, futuristic, hostile and bizarre luxury, with elements from different aesthetic currents, and with echoes perhaps even from the ‘80s, in the sense of today’s crystallized and reconstructed perspective.
The third and final part of the triple-bill ballet was titled Black Puzzle – Still, I Rise and it is the creation of composer Veronika Reutz Drobnić, in collaboration with choreographer Takuya Sumitomo (Principal Dancer of the Zagreb Ballet). The work elaborates on the individual’s path towards self-awarness and self-realization, after the rupture of their relations with society. It depicts the inner struggle with one’s own self, their innermost thoughts and fears, but also with their most invisible “wants”, the aim being to reintegrate themselves empowered into the social context. In other words, the work follows and unfolds a rite of passage through music and dance, where the hero seeks and finds their true identity; where they seek and find “themselves”. The title derives partly from the poem “Still I Rise” by African American Maya Angelou. Both Drobnić’s music and Sumitomo’s choreography were highly descriptive and followed a clear plot of events, conveying in a shared narrative way these processes towards self-awareness. The score was well set up, with special emphasis on detail (especially in relation to the orchestration), and with a strong rhythmic element in many places, while at the same time some gestures were discreetly reminiscent of the aesthetics of “The Rite of Spring”. The Orchestra of the Opera in Zagreb, under the baton of Skender, emphasized in descriptiveness and expressiveness.
Sumitomo’s poetics successfully captured the idea under examination: after suffering hardships and inner struggle “I’ll still rise!”. Overall, the choreography was direct, atmospheric and highly impressive! From seductive and hypnotic to aggressive and violent, the choreography never lost its artistic substance and elegance, and also its connection to the music. This was greatly contributed by the capable ensemble of dancers and the extremely talented Yuho Yoshioka (first soloist at the Croatian National Theatre in Zagreb), whose performance was of a very high standard. First, he performed consecutively with amazing skill and ease, leaving the impression of a body devoid of bones! Aggressive and abrupt moments were rendered with the utmost smoothness and skill, yet maintaining their intense and dynamic character. But it was not only his skill that impressed; it was also his interpretative ability! He used all the means of his body to convey the emotions and the situation of the hero, providing an absolutely convincing interpretation, through an undeniably expressive and communicative body and face.
This particular work was aptly supported again by set and costume designer Petra Pavičić and lighting designer Deni Šesnić, who contributed to the ritualistic atmosphere. The central idea seems to have been darkness, with the stage and costumes being a characteristic expression of this. One of the most characteristic features of the whole set-up were the initially raised/hung small spherical lamps, which the dancers took in their hands, proceeding to give them an artistic movement in the darkness. In addition to the element of sensationalism, the lamps were also charged with the symbolic role: of the individual’s soul, of “enlightenment” towards self-awareness (?), of the hopes and “wants” of the hero (?), of his thoughts (?), of Angelou’s “moons and suns” that will still rise (?), all of the above (?).
Overall, a mysticism and a ritualistic mood permeated the dance, costumes, sets, lighting, and music, with percussion highlighting in many places this mood further. The resolution of all this tension at the end (musically and scenically) functioned as a catharsis for the audience, who, impressed by the entire part, applauded the performers fervently.
With this ballet the audience followed art one step beyond raw experimentation. Here, we are in a reflective stage (after so many decades of experimentation), where some elements have been rejected and others have been incorporated into musical expression, reaching a result of crystallization that makes sense aesthetically beyond “experimentation for experimentation”.
*Elena Fiedeldey is a musicologist and a music critic.
——-ΕΛΛΗΝΙΚΑ——-
Music Biennale Zagreb 33: Το εκπληκτικό τρίπτυχο μπαλέτο “Broken relationships”/ “Σπασμένες Σχέσεις” κάνει την πρώτη παγκόσμια πρεμιέρα του!
Μέσα στο ευρύτερο σκηνικό της χαμένης αίγλης των μουσικών φεστιβάλ πρωτοποριακής μουσικής, το διεθνές φεστιβάλ “Music Biennale Zagreb (ΜΒΖ)” –μακριά από καθετί προσποιητό και δήθεν– κάνει τη διαφορά και καταφέρνει να σταθεί στο ύψος του, παρουσιάζοντας μία φινετσάτη όψη του μουσικού πολιτισμού του σήμερα!
“Σπασμένες σχέσεις” ήταν η κεντρική θεματική της 33ης διοργάνωσης του MBZ, το οποίο διεξήχθη εφέτος από τις 5/4 μέχρι τις 13/4. Η ιδέα αντλήθηκε από το Μουσείο Διαρρηγμένων Σχέσεων του Zagreb, το οποίο, πλέοντας σε παρόμοια ύδατα με τον Duchamp και το κίνημα της “εννοιολογικής τέχνης”, αφηγείται πολλές μικρές ιστορίες διαλυμένων ανθρώπινων σχέσεων (και κατ’ επέκτασιν των διαφορετικών συναισθηματικών καταστάσεων που απορρέουν από αυτές), μέσα από την έκθεση συμβολικών προσωπικών (ενίοτε χρηστικών) αντικειμένων και της ιστορίας τους. Το φεστιβάλ επιδίωξε να αποτυπώσει την έννοια των “σπασμένων σχέσεων” σε ευρύτερα πολιτιστικά, κοινωνικο-πολιτικά και χρονογραμμικά πλαίσια. Η πολύ ενδιαφέρουσα και προσοδοφόρα θεματολογία, αλλά και η ομολογουμένως επιτυχής διεξαγωγή της διοργάνωσης, αποτελούν έργο των καλλιτεχνικών διευθυντών του Davor Branimir Vincze, Ivan Josip Skender και Tomislav Oliver.
Η έναρξη του φεστιβάλ σηματοδοτήθηκε από ένα πολύ “δυνατό χαρτί” της διοργάνωσης: την παραγωγή μπαλέτου Broken Relationships. Για την ακρίβεια πρόκειται για συμπαραγωγή του MBZ και του Κροατικού Εθνικού Θεάτρου του Zagreb, της οποίας η παγκόσμια πρεμιέρα δόθηκε στα πλαίσια του φετινού φεστιβάλ. To τρίπτυχο αυτό μπαλέτο ήταν το τελικό αποτέλεσμα της δημιουργικότητας τριών διαφορετικών συνθετών, σε συνεργασία με τρεις διαφορετικούς χορογράφους, που κλήθηκαν να εργαστούν ταυτόχρονα ακριβώς πάνω στη θεματική των διαρρηγμένων σχέσεων. Το γεγονός, ότι δεν είχαν συνεργαστεί ποτέ στο παρελθόν μεταξύ τους, προφανώς αποτέλεσε μέρος της πρόκλησης και του πειραματισμού, ώστε να αποδοθεί το στοιχείο του “διαρρηγμένου” ήδη από το στάδιο της δημιουργικής διαδικασίας.
Στις 7/4 λοιπόν το κοινό παρακολούθησε την πολλά υποσχόμενη παραγωγή για δεύτερη φορά, η παρουσίαση της οποίας έγινε στο –σαν βγαλμένο από γκραβούρα!– Κροατικό Εθνικό Θέατρο.
Το πρώτο μέρος του τρίπτυχου μπαλέτου έφερε τον τίτλο The Most Familiar Stranger και αποτελεί δημιούργημα του συνθέτη Rafał Ryterski σε συνεργασία με τον χορογράφο Alessandro Giaquinto. Κεντρικό θέμα προς εξερεύνηση αποτέλεσε η επώδυνη και αλλόκοτη πορεία προς την αποξένωση: άτομα, τα οποία βίωναν την οικειότητα στη σχέση τους με καταστάσεις ή άλλα άτομα, βρίσκονται πια αντιμέτωπα με “τον πιο οικείο άγνωστο”. Το έργο πιθανόν να μπορούσε να θεωρηθεί και ως μία αποτύπωση της απομόνωσης του σύγχρονου ανθρώπου από την κοινωνία. Από συνθετικής απόψεως το έργο διακρίνεται από μία προοδευτική ανομοιογένεια: αρχικά παρουσιάστηκε ένα τονικό εμβατήριο με γνωστά μοτίβα (όπως μέρος του γνωστού μοτίβου από την “Ωδή στη χαρά” της Συμφωνίας αρ. 9 του Beethoven), τα οποία φέρουν πολιτικές και πολιτιστικές υποδηλώσεις. Έπειτα, αυτό το εμβατήριο άρχισε να φθείρεται και να αλλοιώνεται προς ένα δυστοπικό ηλεκτροακουστικό άκουσμα σε τέτοιον βαθμό, που μόνο η έννοια του “αλλοιωμένου αρχείου”/ “corrupted file” μπορεί να τον αποδώσει, δημιουργώντας ταυτόχρονα πιθανούς συνειρμούς σχετικά με τη φθορά των δεσμών εντός της Ε.Ε. Τα γνώριμα μοτίβα αποσυντονίζονται, χάνουν το σαφές τονικό ύψος τους και το εμβατήριο συνολικά “αποσυντίθεται”, διαρρηγνύοντας σιγά-σιγά και τη σχέση του κοινού με το οικείο τονικό άκουσμα. Σε αυτή τη διαδικασία συνέβαλε και η συμμετοχή του ανθρώπινου μουσικού στοιχείου, το οποίο αντιπροσώπευσε η Ορχήστρα της Όπερας του Κροατικού Εθνικού Θεάτρου του Zagreb, υπό τη διεύθυνση του Ivan Josip Skender, που τόνισε τον μοτιβικά αποσπασματικό χαρακτήρα του εμβατηρίου, απέδωσε την πορεία προς την αποσύνθεση και εντέλει εντάχθηκε επιτυχώς και η ίδια στο ηλεκτροακουστικό τοπίο.
Η χορογραφία του Alessandro Giaquinto πέτυχε τη σύνδεση μουσικής, χορού και ιδέας, εντός της οποίας αποδόθηκαν διαφοροποιήσεις, αλλοιώσεις και κατευθύνσεις της χροιάς ακόμα και μακρόσυρτων ηλεκτροακουστικών ήχων. Φυσικά, αυτή η επιτυχημένη πτυχή της χορογραφίας δεν θα μπορούσε να γίνει το ίδιο αντιληπτή, εάν οι χορευτές που ανέλαβαν την απόδοση των συγκεκριμένων σημείων δεν ήταν τόσο ικανοί και εάν το σύνολο γενικά δεν μπορούσε να συγχρονιστεί το ίδιο καλά. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η κινησιολογία διακρινόταν από αμεσότητα. Γενικότερα, η μουσική, η κίνηση, ο φωτισμός και τα σκηνικά αλληλεπιδρούσαν άμεσα μεταξύ τους.
Το δεύτερο μέρος έφερε τον τίτλο Flicker out και αποτελεί δημιούργημα του συνθέτη Ivan Končić σε συνεργασία με το δίδυμο James Pett και Travis Clausen Knight (Pett Clausen-Knight) στην χορογραφία. Το έργο πραγματεύτηκε την τελική αναλαμπή των συμπυκνωμένων και συγκρουόμενων συναισθημάτων πριν την οριστική διάλυση. Ο Končić ακολούθησε μία εξ ολοκλήρου ηλεκτροακουστική προσέγγιση με φανερά –σε πολλά σημεία– μινιμαλιστικά χαρακτηριστικά. Αν και γενικότερα δεν συμμετείχαν ακουστικά όργανα κατά τη διάρκεια του έργου, σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε η παρουσία προ-ηχογραφημένου ήχου πιάνου, ο οποίος άλλοτε κυριαρχούσε (με το υπόλοιπο ηχητικό υλικό να τον υποστηρίζει και να τον “αναλύει”), άλλοτε συνομιλούσε με τους ηλεκτροακουστικούς ήχους και άλλοτε ενσωματωνόταν στο ηχητικό σύνολο ως υπερτιθέμενο στρώμα. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι έγιναν αναφορές και σε άλλα στιλιστικά ιδιώματα.
Την προσοχή τράβηξαν οι εντυπωσιακές “τσαλακωμένες” μεταλλικές εγκαταστάσεις, τον οποίων οι μικρές σκόρπιες λείες επιφάνειες αντανακλούσαν και διέχεαν το φως των προβολέων, δημιουργώντας την εντύπωση κρυστάλλινου πετρώματος. Οι παγεροί, διαυγείς και ιριδίζοντες ήχοι της σύνθεσης ενίσχυαν συχνά αυτήν την εντύπωση. Η συγκεκριμένη ευρηματική χειρονομία απόδοσης “θραυσμάτων” φωτός από τη σκηνογράφο και ενδυματολόγο Petra Pavičić σε συνεργασία με τον υπεύθυνο φωτισμού Deni Šesnić, αποτύπωσε εύστοχα τις τελικές αναλαμπές των ήδη “θρυμματισμένων” δεσμών μίας σχέσης. Η διάθλαση φωτός του –οιονεί αυτοτελούς– εικαστικού έργου τέχνης μετέτρεψε το περιβάλλον της σκηνής σε ένα “εικονογραφικό πεδίο” για το ίδιο, καταδεικνύοντας τη σημασία, που κατέχει στη συγκεκριμένη εικαστική σύλληψη, ο συσχετισμός του έργου με το περιβάλλον, στο οποίο εκτίθεται.
Η χορογραφία των Pett Clausen-Knight διακρίθηκε από μία χαρακτηριστική εκλέπτυνση και κομψότητα, η οποία ταίριαξε με το όλο σκηνικό. Ο –σε μεγάλο βαθμό– σολιστικός χαρακτήρας της επέτρεψε στους χορευτές να καταδείξουν τη δεξιοτεχνία τους και την εκφραστικότητα του σώματός τους.
Το συνολικό αποτέλεσμα διακατεχόταν από μία ατμοσφαιρική, φουτουριστική, εχθρική και αλλόκοτη πολυτέλεια, με στοιχεία από διαφορετικά ρεύματα αισθητικής, και με απόηχους ίσως ακόμα και από την εποχή του ’80, με την έννοια της αποκρυσταλλωμένης και ανακατασκευασμένης οπτικής του σήμερα.
Το τρίτο και τελευταίο μέρος του τρίπτυχου μπαλέτου έφερε τον τίτλο Black Puzzle – Still, I Rise και αποτελεί δημιούργημα της συνθέτριας Veronika Reutz Drobnić σε συνεργασία με τον χορογράφο Takuya Sumitomo (Α΄ χορευτής του μπαλέτου του Zagreb). Το έργο επεξεργάζεται την πορεία του ατόμου προς την αυτογνωσία και αυτοπραγμάτωση, μετά από τη διάρρηξη των σχέσεών του με την κοινωνία, και απεικονίζει την εσωτερική πάλη με τον ίδιο του τον εαυτό, τις ενδόμυχες σκέψεις και φοβίες του, αλλά και με τα πιο αθέατά του “θέλω”, με στόχο να επανενταχθεί ενδυναμωμένο στο κοινωνικό πλαίσιο. Με άλλα λόγια το έργο παρακολουθεί και ξεδιπλώνει μουσικοχορευτικά μια διαβατήρια τελετή, μέσα από την οποία ο ήρωας αναζητά και βρίσκει την πραγματική του ταυτότητα· αναζητά και βρίσκει τον “εαυτό του”. Ο τίτλος εν μέρει προκύπτει από το ομώνυμο ποίημα “Still I Rise” της Αφροαμερικανίδας Maya Angelou. Τόσο η μουσική της Drobnić όσο και η χορογραφία του Sumitomo ήταν άκρως περιγραφικές και ακολουθούσαν μία σαφή πλοκή γεγονότων, αποδίδοντας με έναν κοινό αφηγηματικό τρόπο αυτές τις διαδικασίες προς την αυτογνωσία. Η παρτιτούρα ήταν πάρα πολύ καλά στημένη, με ιδιαίτερη έμφαση στη λεπτομέρεια (ιδιαίτερα σε σχέση με την ενορχήστρωση), και με έντονο σε πολλά σημεία το ρυθμικό στοιχείο, ενώ ταυτόχρονα κάποιες χειρονομίες θύμισαν διακριτικά την αισθητική της “Ιεροτελεστείας της Άνοιξης”. Η Ορχήστρα της Όπερας του Zagreb, υπό τη διεύθυνση του Skender, έδωσε έμφαση στην παραστατικότητα και στην εκφραστικότητα.
Η ποιητική του Sumitomo απέδωσε επιτυχώς τη σκέψη του ότι: μετά από ταλαιπωρία, κακουχίες και εσωτερική πάλη “και πάλι θα ανυψωθώ”. Συνολικά, η χορογραφία ήταν άμεση, ατμοσφαιρική και άκρως εντυπωσιακή! Από σαγηνευτική και υπνωτιστική έως επιθετική και βίαια, η χορογραφία δεν έχανε ποτέ την καλλιτεχνική της υπόσταση και κομψότητα, όπως επίσης και τη σύνδεσή της με τη μουσική. Σε αυτό συνέβαλαν τα μέγιστα η συγκεκριμένη ικανή ομάδα χορευτών και ο εξαιρετικά ταλαντούχος Yuho Yoshioka (πρώτος σολίστας στο Κροατικό Εθνικό Θέατρο του Zagreb), του οποίου η ερμηνεία ήταν πολύ υψηλών προδιαγραφών. Καταρχάς, ερμήνευσε συνεχόμενα με εκπληκτική δεξιοτεχνία και άνεση, αφήνοντας την εντύπωση ενός σώματος στερούμενου οστών! Επιθετικές και απότομες στιγμές αποδόθηκαν με τη μέγιστη ομαλότητα και επιδεξιότητα, διατηρώντας (κι όμως) τον έντονο και δυναμικό τους χαρακτήρα. Δεν ήταν όμως μόνο η δεξιοτεχνία του που εντυπωσίαζε· ήταν και η ερμηνευτική του ικανότητα! Χρησιμοποίησε όλα τα μέσα του σώματός του, ώστε να αποδώσει τα συναισθήματα και την κατάσταση του ήρωα, παρέχοντας μία απολύτως πειστική ερμηνεία, μέσα από ένα αναμφισβήτητα εκφραστικό και επικοινωνιακό σώμα και πρόσωπο.
Το συγκεκριμένο έργο υποστηρίχθηκε εύστοχα πάλι από τη σκηνογράφο και ενδυματολόγο Petra Pavičić και τον υπεύθυνο φωτισμού Deni Šesnić, οι οποίοι συνέβαλαν στη τελετουργική ατμόσφαιρα. Κεντρική ιδέα φαίνεται να ήταν το σκοτάδι, με τη σκηνή και τα κουστούμια να αποτελούν χαρακτηριστική έκφραση αυτής της ιδέας. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία του όλου στησίματος ήταν οι αρχικά υπερυψωμένες/ κρεμασμένες μικρές σφαιρικές λάμπες, τις οποίες στην πορεία πήραν στα χέρια τους οι χορευτές, δίνοντάς τους στη συνέχεια καλλιτεχνική κίνηση μέσα στο σκοτάδι. Εκτός του στοιχείου του εντυπωσιασμού οι λάμπες ήταν επιφορτισμένες και με το συμβολικό ρόλο: της ψυχής του ατόμου, της “φώτισης” προς την αυτογνωσία (;), των ελπίδων και των “θέλω” του ήρωα (;), των σκέψεών του (;), των “φεγγαριών και των ήλιων” της Angelou που “και πάλι θα υψωθούν” (;), όλων μαζί (;).
Συνολικά, ένας μυστικισμός και μία τελετουργική διάθεση διέπνεε τον χορό, τα κοστούμια, τα σκηνικά, τον φωτισμό και τη μουσική, με τα κρουστά να τονίζουν σε πολλά σημεία αυτή τη διάθεση περαιτέρω. Η λύση όλης αυτής της έντασης στο τέλος (μουσικά και σκηνικά) λειτούργησε ως κάθαρση για το κοινό, το οποίο εντυπωσιασμένο από το σύνολο του έργου επικρότησε τους συντελεστές ένθερμα.
Με αυτό το μπαλέτο το κοινό ακολούθησε την τέχνη ένα βήμα παραπέρα από τον ωμό πειραματισμό. Εδώ, βρισκόμαστε σε ένα αναστοχαστικό στάδιο (μετά τον πειραματισμό τόσων δεκαετιών), όπου κάποια στοιχεία έχουν απορριφθεί και κάποια άλλα έχουν ενταχθεί στη μουσική έκφραση, φτάνοντας σε ένα αποτέλεσμα αποκρυστάλλωσης που βγάζει νόημα αισθητικά και πέρα από τον “πειραματισμό για τον πειραματισμό”.
