Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, συνεχίζοντας τον επιτυχημένο κύκλο «διαλόγων», ανάμεσα στην αρχαιότητα και τον μοντερνισμό, παρουσιάζει την περιοδική έκθεση, «Jeff Koons: “Venus” Lespugue».

Στα πλαίσια της έκθεσης, φιλοξενούνται και παρουσιάζονται στο κοινό, το γλυπτό του  Jeff Koons “Venus” Lespugue και δέκα, συμβατικά αποκαλούμενες, “Αφροδίτες”. Η μια εξ αυτών, αποτέλεσε την πηγή έμπνευσης του καλλιτέχνη και είναι η “Αφροδίτη” του Lespugue, η οποία ανακαλύφθηκε στο σπήλαιο Rideaux στη νότια Γαλλία.

Η έκθεση εκτείνεται σε τρεις σάλες στο Μέγαρο Σταθάτου, όπου στην πρώτη φιλοξενούνται οι δέκα “Αφροδίτες”, στη δεύτερη η «Οrange Venus Lespugue» του Jeff Koons και στην τρίτη κάποια πρωτότυπα σχέδια του καλλιτέχνη, τα οποία αποτυπώνουν τη διαδικασία παραγωγής των έργων της σειράς “Balloon Venus Lespugue”.

Η περιήγηση στην έκθεση, ξεκινά από τη σάλα με τις  δέκα “Αφροδίτες”. Σε έναν διαμορφωμένο χώρο, σκοτεινό, υπό τον ήχο τρεχούμενου νερού, δημιουργείται η εντύπωση ότι μεταφερόμαστε σε ένα «σπήλαιο». Στον φυσικό χώρο δηλαδή των  δέκα “Αφροδιτών”. Σε μια μεγάλη στρογγυλή προθήκη στη μέση της σάλας, είναι τοποθετημένες οι εννέα  “Αφροδίτες”, κυκλικά, όχι χρονολογικά, αλλά με βάση κάποια κοινά χαρακτηριστικά τους. Τα γλυπτά αυτά παρ΄ όλο που τα χωρίζει μεγάλη απόσταση μεταξύ τους  γεωγραφικά, αλλά και χρονολογικά, παρουσιάζουν κοινά στοιχεία, όπως είναι το μικρό τους μέγεθος, η έμφαση στα αναπαραγωγικά χαρακτηριστικά του σώματος, και η αφαιρετική διάθεση στην απόδοση των εξατομικευμένων χαρακτηριστικών του προσώπου και των άκρων. Η προέλευση τους είναι από διάφορα σημεία της Ευρασίας και χρονολογούνται μεταξύ περίπου 42.000 και 20.000 έτη, πριν από την εποχή μας.

Ιδιαίτερη θέση μέσα στη σάλα και σε ξεχωριστή προθήκη, κατέχει η «Αφροδίτη» του Lespugue, η οποία χρονολογείται περίπου 28.000 χρόνια πριν την εποχή μας και είναι σκαλισμένη σε χαυλιόδοντα από μαμούθ. Εκτός από το υλικό της που προκαλεί ενδιαφέρον, καθώς τα περισσότερα γλυπτά ήταν φτιαγμένα από ελεφαντόδοντο, ασβεστόλιθο ή πηλό, εντυπωσιακή είναι και η πίσω όψη της «Αφροδίτης», την οποία αν ανατρέψουμε
(το κάτω μέρος να έρθει επάνω) και φέρουμε τα πόδια στη θέση της κεφάλης, βλέπουμε ότι στην πίσω πλευρά της θέσης των ποδιών, σχηματίζεται μια γυναικεία κόμη. Αυτό εγείρει πολλά ερωτήματα, σχετικά με την αντίληψη των ανθρώπων της εποχής εκείνης, τις επιδιώξεις, αλλά και τη χρήση αυτών των αντικειμένων. Έτσι, συνειδητοποιούμε πόσες λίγες πληροφορίες έχουμε τελικά για την ανάγκη δημιουργίας και τη χρήση αυτών των αντικειμένων, καθώς η θεώρηση μας για τη λειτουργικότητα τους, περιορίζεται συνήθως, στο ότι ήταν σύμβολα γονιμότητας και ευφορίας, ενώ στην πραγματικότητα μπορούμε να εικάσουμε πάρα πολλές εκδοχές.

Μια ακόμη σκέψη -προβληματισμός, που «γεννήθηκε» στη θέα αυτών των αντικειμένων, αφορά στους δημιουργούς τους. Ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι που τα κατασκεύασαν; Μια εκδοχή, όχι και τόσο παράλογη, είναι ότι οι δημιουργοί τους ήταν γυναίκες. Αυτό έχει μια βάση, αν αναλογιστούμε την απόδοση των λεπτομερειών των γυναικείων σωμάτων. Οι γυναίκες παρατηρώντας τα σώματα τους από ψηλά, αυτή την αντίληψη και οπτική είχαν, με το έντονο στήθος και τους γλουτούς να προεξέχουν, οπότε έτσι απέδιδαν και τις  μορφές τους. Είναι ένα ενδεχόμενο, το οποίο θα μπορούσε να ισχύει.

Όλα τα εκθέματα αυτής της σάλας, είναι πιστοποιημένα αντίγραφα των αμετακίνητων πρωτοτύπων, που φυλάσσονται σε μεγάλα ευρωπαϊκά μουσεία και ήρθαν εδώ με τη μορφή δανείων και με μεγάλη ασφάλεια, όπως θα μεταχειρίζονταν και τα πρωτότυπα.

Περνώντας στη δεύτερη σάλα, συναντάμε τη «Balloon Venus Lespugue», του Jeff Koons. Μια πορτοκαλί  «Αφροδίτη», από ανοξείδωτο ανακλαστικό χάλυβα με διάφανη χρωματιστή επίστρωση, μεγέθους 266,9 x 124,1 x 104,7εκ. ένα μνημειώδες γλυπτό, του οποίου το μέγεθος δημιούργησε και αρκετά προβλήματα κατά την είσοδο και τοποθέτηση του στο μέγαρο Σταθάτου.

Η «Balloon Venus Lespugue» κατασκευάστηκε την περίοδο 2013-2019 και ανήκει στη συλλογή Homem Sonnabend και Phokion Potamianos Homem. Είναι ένα γλυπτό, το οποίο δεν είναι εντελώς ξεκάθαρο τι ακριβώς «είναι». Είναι μια γυναίκα της «παλαιολιθικής» εποχής; Είναι ένα πλάσμα που φέρει και τα δυο φύλα; Αν απομονώσουμε το πάνω τμήμα είναι ένα αγόρι καθήμενο με λυγισμένα τα γόνατα; Θα μπορούσαν να ισχύουν όλα.

Ο διάλογος που αναπτύσσεται ανάμεσα στη σύγχρονη και τις παλαιολιθικές «Αφροδίτες», έχει σαν σκοπό να διερευνήσει τη γυναικεία μορφή από την παλαιολιθική εποχή έως και σήμερα, μέσα από την ανθρώπινη δημιουργία  και με ποιους τρόπους έχει μεταβληθεί, αν έχει μεταβληθεί το συμβολικό σώμα μέσα στους χρόνους. Υπάρχει ένα αρχέτυπο γονιμότητας και θηλυκότητας που υπερβαίνει τις εποχές; Απόλυτα σωστή και οριστική απάντηση δεν υπάρχει, όμως μέσα από την τέχνη η αναπαράσταση του γυναίκειου σώματος, ακολουθει μια κυκλική πορεία, με τα «ιδανικά» πρότυπα, να ακμάζουν, να ακολουθούν μια όψιμη φάση, να φθίνουν και να επανέρχονται.

Σύμφωνα με τον καλλιτέχνη από τις τέσσερις εκδοχές της «Balloon Venus» που δημιούργησε, η «Venus Lespugue» μοιάζει να συνδέεται περισσότερο με την ιδέα του μοντερνισμού και μεταμοντερνισμού, καθώς θέτει ιστορικές μορφές της παλαιολιθικής εποχής σε διάλογο με το μοντερνιστικό κίνημα και την πρωτοπορία.

Αυτό που σίγουρα μπορούμε να αναγνωρίσουμε σαν κοινό γνώρισμα ανάμεσα στις δυο «Αφροδίτες», εκτός από τα εξωτερικά χαρακτηριστικά, είναι η χρήση της τεχνολογίας της κάθε εποχής αντίστοιχα και η επιλογή των υλικών. Ο Koons χρησιμοποιεί τον χάλυβα και τα σύγχρονα τεχνικά μέσα για την επεξεργασία του και ο παλαιολιθικός άνθρωπος χρησιμοποιούσε τον χαυλιόδοντα από μαμούθ, ένα πρωτοποριακό, δύσκολο και σκληρό υλικό και την τεχνογνωσία της εποχής του, προκειμένου να το σμιλεύσει.

Η επιλογή του τελικού χρώματος από τον καλλιτέχνη, δεν ήταν τυχαία. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του, δοκίμασε άλλα πέντε χρώματα και κατέληξε στο πορτοκαλί, καθώς τον παρέπεμπε στο γήινο στοιχείο. Η ανακλώμενη επιφάνεια του γλυπτού, καθρεφτίζει το χώρο και τους θεατές, κάνοντας τους ταυτόχρονα θεώμενους και θέαμα, μετατρέποντας τους σε ενεργά συμμετέχοντα όντα. Το κοινό βλέποντας το γλυπτό, βλέπει πάνω σε αυτό και τον σύγχρονο άνθρωπο. Σαν μια ώσμωση εποχών, πολιτισμών, ιδεών και ανθρώπων.

Εξάλλου για να χρησιμοποιήσουμε και τα λόγια του ίδιου του καλλιτέχνη: ¨οι αντανακλάσεις υπενθυμίζουν στους θεατές πως τίποτα δεν μπορεί να συμβεί χωρίς τους ίδιους¨.

  Ο Jeff Koons, γεννήθηκε το 1955 στην Πενσυλβάνια, ζει και εργάζεται στη Νέα Υόρκη και είναι από τους πιο αναγνωρίσιμους σύγχρονους καλλιτέχνες, με πολλές ατομικές εκθέσεις σε σημαντικά μουσεία του κόσμου, όπως  MOMA, Tate Gallery, The Whitney Museum, Centre Pompidou στο Παρίσι και Guggenheim Bilbao. Η τέχνη του συχνά ακροβατεί στα όρια, καθώς μεταμορφώνει καθημερινές σκηνές και αντικείμενα, προσδίδοντας τους καλλιτεχνική «όψη». Τα όρια του όμως μη έχοντας ξεκάθαρη τομή, αφήνουν τα έργα του «έρμαια» στην κρίση του κοινού, θεωρώντας  και χαρακτηρίζοντας την τέχνη του άλλοτε απόλυτα διακοσμητική και άλλοτε εννοιολογική. Οι γραμμές είναι πολύ λεπτές  ανάμεσα στα δυο. Το ίδιο και οι έννοιες οι οποίες κάποιες έχουν κάτι να πουν κι έχουν αξία και κάποιες άλλες απλά δημιουργούν εντυπώσεις.

Το μόνο βέβαιο είναι πως ο Jeff Koons είναι ένας καλλιτέχνης, ο οποίος απασχολεί το κοινό, η τέχνη του βρίσκει ανταπόκριση, και οι «προκλήσεις» του εγείρουν συζητήσεις γύρω από το έργο του. Οπότε ο χρόνος, το κοινό και η ιστορία θα τον κατατάξουν, πιθανότατα, στη «σωστή» θέση. Η έκθεση στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, είναι μια καλή ευκαιρία, ώστε το ελληνικό κοινό να γνωρίσει και να έρθει σε μια πρώτη επαφή με το έργο του καλλιτέχνη.

Ταυτότητα έκθεσης:

Jeff Koons: “Venus” Lespugue

Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Μέγαρο Σταθάτου, Νεοφύτου Δούκα 4, Αθήνα 10674

Από 20 Μαρτίου 2026 έως 31 Αυγούστου 2026