“Killing Godot”

του Nicholas Kazan

Σκηνοθεσία: Νίκος Καμτσής

Θέατρο “Τόπος Αλλού”

Αναζητώντας το βάθος της αναμονής παρέα με τον Beckett…

στη σκηνή του “Τόπος Αλλού”

Killing Godot! Παγκόσμια πρεμιέρα στο “Τόπος Αλλού” για το έργο του Nicholas Κazan, ενός δημιουργού με αιχμηρό πνεύμα, μεταθεατρικές αναφορές και μεταμπεκετικές αναζητήσεις, οι οποίες αναμοχλεύουν με ιδιαίτερο τρόπο παλαιά αλλά παντοτινά  υπαρξιακά ερωτήματα· και στο χείλος του στοχασμού μια απορία για την απαντοχή ενός φονικού…

Theatrum Mundi!  Πόσο μοιάζει η σκηνή με τη ζωή! Στη σκηνή ιστορίες ανθρώπων ερωτοτροπούν με τις ιστορίες των θεατών που μπλέκονται, συγκρούονται, συνομιλούν ή πεθαίνουν στο όνειρο μιας αυταπάτης· την ίδια στιγμή, στη σκηνή της ζωής ο έρωτας και ο θάνατος που παιδεύουν τις ιστορίες των ανθρώπων πασχίζουν αδησώπητα να κυριαρχήσουν, ενώ ο βαθμός υποκριτικής δεξιότητας των ρόλων που καλείται να υπηρετήσει κάθε ανθρώπινο ον -ασυνείδητα- μπορεί να προκαλέσει ολέθρους…στη σκηνή της ζωής!

Θέατρο εν θεάτρω! Κάτι σαν ένα σκηνοθετικό theatrum mundi, όπου τα σύνορα μεταξύ αυταπάτης και πραγματικότητας αμβλύνονται ή οξύνονται· ανοίγει έτσι μια χαραγματιά στη φευγαλεότητα της παράστασης προς  μια άλλη υπαρξιακή διάσταση, εκείνη μιας εκκρεμούς διαπερατότητας μεταξύ ενθάδε κι επέκεινα, στην κόψη της οποίας ξεγλιστρά ξεδιάντροπα το ασυνείδητο…

Η αποδόμηση, με την έννοια της αναλυτικής βασάνου ενός δράματος και η δημιουργική ανάπλαση καίριων σημασιολογικών δεδομένων ως βαθιάς υπόμνησης του αέναου ζητούμενου προϋποθέτει την εμβριθή και εξαντλητική γνώση και παιδωμή του δημιουργού αναφορικά με το δράμα αυτό·  ο Beckett παραμένει σημείο θεμελιώδους αναφοράς, ενώ γύρω του ανασαλεύουν ταυτόχρονα μνήμες, τραύματα, προσδοκίες, πάθη και πένθη ζωντανά, άγρια, ανθρώπινα που πάλλονται  στην άκρη ενός ετοιμόρροπου κλαδιού.

Waiting for Godot! Χρόνος που ρέει ανεξάντλητος και χάνεται στο χάσμα μιας ανυποφορης, αβάσταχτης αναμονής· όλες οι αβάσταχτες  αναμονές του καιρού προσωποποιούνται σε ένα απόν, άγνωστο, προσδοκώμενο και αενάως ερχόμενο ον, του οποίου τα χνάρια πατούν σε έναν σισύφειο στοχασμό, σαν τέλος ατελεύτητο.

Αναμονή! Υπαρκτικό γεγονός μιας αλήθειας ή ενός οντολογικού στοχασμού που ίπταται εκκρεμής και άπρακτος αιχμαλωτίζοντας απειλητικά όποιον τύχει να βρεθεί στο δίχτυ του· η ελπίδα συντρίβεται, η κάθαρση αναβάλλεται επ΄αόριστον και η κορύφωση της ύπαρξης λιμνάζει σε ένα πένθιμο κενό, αβέβαιη, άσχημη, νωθρή κι ανέραστη.

Η μπεκετική ατμόσφαιρα διαθέτει έναν απροσδιόριστο τρόμο, μια δυστοπία, η οποία προβάλλεται απειλητικά σα φονικό, σαν έκτρωση της επικοινωνίας· μια πένθιμη και πνιγηρή νωθρότητα παρεισφρέει στον αέρα, ενίοτε γίνεται οργή χωρίς έκρηξη, μια οργή που αυτοκτονεί μετέωρη, ημιτελής, ένας ερωτισμός εμφατικά απών..

Η αίσθηση της μπεκετικής ημιτελούς κι αέναης προσμονής, σε συνδυασμό με τη λεκτική επικοινωνία που στέκει ανέγγιχτη, καθιστώντας τα μηνύματα νόθα, χωρίς παραλήπτη και χωρίς αποστολέα, διαπερνά ολοκληρωτικά το Waiting for Godot· μια νηπενθής μοναξιά κατατρώει τους χαρακτήρες δημιουργώντας μια ξενότητα προς τους άλλους και προς τον εαυτό, που σταδιακά καθίσταται ετερότητα, ως υπόμνηση του στριντμπερικού ανθρώπου.

Η υπαρξιακή στασιμότητα δολοφονεί την επιθυμία που παραμένει ανέκφραστη, οδηγώντας σε εκούσιο ή ακούσιο βασανισμό, που πολλές φορές οδηγεί σε αναπηρία, όπως η αλλόκοτη τύφλωση του Pozzo κατά τη δεύτερη εμφάνισή του στο έργο του Beckett· αναπηρία για τον Beckett σημαίνει αναπηρία του ίδιου του κόσμου, μια μη αναστρέψιμη και καθηλωτική νόσος που συνυπάρχει με μια αέναη αναμονή μιας εκλιπούσας λύτρωσης. Η αναπηρία του κόσμου και του ανθρώπου φέρει εντός της την πτώση ως συμφορά, απότοκο ενός άρρωστου καιρού χωρίς καταλλαγή οδύνης και…alea jacta est!

Ο Nicholas Kazan συνομιλεί με τη συνθήκη της μπεκετικής δυστοπίας, καθώς μέσω του θεάτρου εν θεάτρω τοποθετεί τους πρωταγωνιστές σε άμεση επικοινωνία με τους ρόλους που υποδύονται· συνεπώς αυτή η θεατρική αυτοαναφορικότητα επιτρέπει τη γνωριμία και την καταβύθιση των ηθοποιών στο είναι των ρόλων τους, ήτοι των Estragon και Vladimir.

Η απόσταση αυτή επιτρέπει στον συγγραφέα να διαυγάσει την ετερότητα μεταξύ ξενότητας και σχέσης, καθώς στην μπεκετική σκηνή -θέατρο- δεσπόζει η μη-επικοινωνία, η ξενότητα, ενώ στη σκηνή του Κazan -εν θεάτρω- γεννάται μια σχέση· η σχέση που προκύπτει από την απόλυτη απουσία επικοινωνίας δομεί, ενίοτε με τον αποσπασματικό, ή φαινομενικά, ανούσιο λόγο της μπεκετικής προέλευσης, δεσμούς ανθρώπων που μοιράζονται τραύματα, βιώματα και ματαιώσεις.

Παράλληλα, ο Kazan εισάγει την έννοια του χρόνου και της αναμονής, με μια ιλαρότητα αντιστικτική ως προς την μπεκετική εφιαλτική χρονική αναφορά· ο Κazan διασκεδάζει τον χρόνο, τον εμπαίζει με κωμικότητα και τον ξορκίζει φέρνοντάς τον στα ανθρώπινα σταθμά, ξορκίζοντας έτσι την αναμονή, που δεν είναι άλλη από την -τραγική- αναμονή του θανάτου, ως αναπόδραστης συνθήκης της ζωής.

Επιπλέον, η απόσταση που χαρίζει το θέατρο εν θεάτρω απελευθερώνει τους χαρακτήρες από το στερεότυπο των ρόλων που παίζουν για 70 -στοιχείο παραλόγου- συναπτά έτη· έτσι απέναντι στον εγκλωβισμό στην ύπαρξη ο Κazan τοποθετεί την ελευθερία και την αποστασιοποίηση από το παρωχημένο και τη φθορά, εισάγοντας έναν καινό εαυτό, που μέσω του θεάτρου και της απόλυτης βίωσης του άλλου τραύματος, της άλλης κόλασης του ρόλου,  οδηγείται σε μια αυτεπίγνωση και μετανοεί, διψώντας για μια νέα κοινωνία.

Ο καινός άνθρωπος του Kazan ερωτεύεται, ή αν δεν ερωτεύεται συνδιαλέγεται και εντάσσει το θηλυκό στοιχείο στη ζωή του για να την εμπλουτίσει με άρωμα και αλληγορίες·  η αναμονή της απουσίας γίνεται γυναικεία σάρκα και κόκκινο κραγιόν στα χείλη, καθώς  κυριαρχεί ως υπόμνηση της πραγματικότητας και της ίδιας της ζωής, ως ζωφόρου αρχέτυπου στοιχείου.

Ο Nicholas Kazan στην ουσία φονεύει τις νοσηρότητες που συμβολίζει ο Godot και πραγματεύεται μέσω του Κilling Godot τέσσερα υπαρξιακά ζητήματα, την ελευθερία, τη ζωή, τον θάνατο και τον έρωτα άλλοτε με μια μεταδραματική αναφορά, άλλοτε μέσω ενός παράλογου στοιχείου· ωστόσο δεν είναι μόνος, καθώς η συνομιλία με τον Samuel συνιστά μια συνθήκη που ανιχνεύει, αμφισβητεί αλλά και ενίοτε ενθαρρύνει τον φόνο του αλλόκοτου και τη μετουσίωση αυτού σε κάτι ανθρώπινο και ζωντανό.

Η σκηνοθετική προσέγγιση του κ. Νίκου Καμτσή ενορχηστρώνει ένα ζωντανό βίωμα, αξιοποιώντας την αντίθεση με το δυστοπικό μπεκετικό τοπίο και μεταθέτοντας το κέντρο βάρους όχι στη ρήξη αλλά στην ενεργητική και δημιουργική σύνθεση και προέκταση της σκηνικής συγκεκριμενοποίησης, δημιουργεί δεσμούς· οι σχέσεις των χαρακτήρων προβάλλονται γλαφυρά, ανάγλυφα, με τον γοητευτικό ρεαλισμό της διπλανής πόρτας, ο οποίος ακροβατεί προσεγμένα σε μια παράλογη βάση. Τα χρώματα ζωντανεύουν τις σχέσεις, τις συγκρούσεις και τις ανατροπές δημιουργώντας πλέγμα επιστροφής στη ζωή, την ένταση, τη σχέση.

Οι ρυθμοί της παράστασης είναι καταιγιστικοί, η ηρεμία εναλλάσσεται με την ένταση μέσω γκροτέσκων υπαινιγμών και αιχμηρών burlesque σκηνικών σχολιασμών. Η ευρηματική χρήση της ΑΙ, η οποία εντάσσει τον Samuel Beckett μέσα στη σκηνή αλλά και απέναντι στην πλατεία λειτουργεί ως κάτοπτρο ενός λόγου υπαινικτικά φιλοσοφικού -όπως και ο διακεκομμένος/αποσπασματικός φιλοσοφικός λόγος του ίδιου-  που επενδύει με μια παράλογη αλήθεια τη σκηνική συγκεκριμενοποίηση.

Η σκηνοθετική οπτική αναμοχλεύει το μπεκετικό τοπίο και το προβάλλει με μια ευρυγώνια προοπτική, καθιστώντας το πηγή πρόσληψης και επαφής με τις πανανθρώπινες αλήθειες, διερευνήσεις, απορίες, αναδεικνύοντας τη σχεση με το γίγνεσθαι· ο άνθρωπος, τελικά,  σχετίζεται, χαμογελά, μοιράζεται, ερωτεύεται και πενθεί προφέροντας κάθε χρονική στιγμή το είναι του στον ατέρμονο κύκλο της ζωής και της φύσης.

Η ερμηνευτική προσέγγιση των κ. Δημήτρη Φραγκιόγλου και Νίκου Καμτσή – με μια αύρα που θυμίζει εκείνον κι εκείνον– ισορροπεί αριστοτεχνικά μεταξύ ενθάδε κι επέκεινα, γκροτέσκου, κωμικού και τραγικού με τρόπο προσεγμένα αλλά ζωντανά  υπαρξιακό· η σχέση μεταξύ τους είναι δημιουργικά επικοινωνιακή, ο λόγος τους αξιοποιεί τις παύσεις και τις σιωπές για να εκφράσει την αδράνεια και τη χρονική αναμονή, ενώ η σωματικότητά τους ρέει στον χώρο δυναμικά κι ευέλικτα  δηλώνοντας ένα ανθρώπινο είναι που βρίσκεται παντού και μάχεται την πτώση.

Η κ. Ναταλί Φλουρή, η πληθωρική γυναικεία φύση, επιβάλλει τη γοητεία της ως εκείνο το θηλυκό στοιχείο που γονιμοποιεί, ερωτεύεται και διερευνά· με την έντονη και αισθησιακή σωματικότητά της η κ. Φλουρή ζωντανεύει την επιθυμία των δύο ανδρικών χαρακτήρων, υπογραμμίζοντας την ενθαδικότητα της ύπαρξης, αξιοποιώντας την -εξαίρετη- φωνητική της ερμηνεία, ανασύροντας τους άνδρες από την απειλή της ανυπαρξίας.

Η σωματικότητα των τριών χαρακτήρων συνδέεται σκηνικά και με την παρουσία των θεατρικών αντικειμένων, τα οποία διεκτείνουν τη σκηνοθετική σήμανση και εμπλουτίζουν την ερμηνευτική προσέγγιση· οι κ. Φραγκιόγλου και Καμτσής συνδέονται και ταυτίζονται με τον συμβολισμό των αντικειμένων, βαλίτσες που δείχνουν τάση φυγής αλλά κι επιστροφής, ρολόγια που κοροϊδεύουν τον χρόνο, ερείπια θεατρικών εποχών που συνομιλούν με τη θεατρική ιστορία, μπαούλα αποθήκευσης του παρελθόντος και στο βάθος ένα δέντρο δεσπόζει στο φως, χάνοντας σταδιακά και απειλητικά ύψος, σα memento mori, σα λαιμητόμος που σταματά λίγο πριν την κόψη.

Ένα δέντρο, ως υπαινιγμός του δέντρου της ζωής, ή της αυτοχειρίας, της ανυπαρξίας εκκρεμεί πάνω από το ανθρώπινο στοιχείο· κλεψύδρα που αδειάζει, καντήλι που σβήνει, φύλλο που κιτρινίζει, σε κάθε περίπτωση το δέντρο, με το ξύλινο προσωπείο, κάποια στιγμή θα γίνει σταυρός, με την απαντοχή μιας ευγενούς ανάστασης…

Οι φωτισμοί των κ. Άγγελου Χότζα και Νίκου Καμτσή επιλέγουν ζεστές αλλά και αλλόκοτες τονικότητες με αντιθέσεις που λειτουργούν δραματουργικά και ζωντανά, άλλοτε τονίζοντας μια ζοφερή απομόνωση  κι άλλοτε την επιστροφή στο φως. Το σκηνικό περιβάλλον του κ. Καμτσή λιτό και απογυμνωμένο από κάθε ρεαλισμό, δημιουργεί γκροτέσκους υπαινιγμούς που λειτουργούν στον χώρο του παράλογου, ενώ τα αντικείμενα φροντιστηρίου της κ. Ιωάννας Καραγιώργου διάσπαρτα στον σκηνικό χώρο δομούν ένα δραματουργικά άρτιο σκηνικό αποτέλεσμα.

Τα κοστούμια της κ. Μίκας Πανάγου τηρούν την ισορροπία μεταξύ κωμικού, burlesque, παραλόγου και  αληθινού χαρακτηρίζοντας σε κάθε περίπτωση τον ρόλο και τον συμβολισμό της λεκτικής έκφρασης. Η μετάφραση του κ. Νίκου Καμτσή, έμπειρου στη μπεκετική σκηνή, εκφράζει με πειστικότητα την ελληνική έκφραση, με λόγο που ακολουθεί άλλοτε μια εκκρεμή λεκτική κι αποσπασματική φιλοσοφικότητα, άλλοτε έναν λόγο ζωντανό, καθημερινό, κωμικό με σκιώδεις φιλοσοφικές υπομνήσεις.

Κι αν ήρθε ο Godot και δεν τον είδαμε; φοβάσαι μήπως δεν ξημερώσουν τα χρώματα του ήλιου; η ζωή χορεύει γελώντας γύρω από τη μεγάλη σιωπή μήπως την κάνει να μιλήσει…γείραμε στη σκιά του δέντρου, σαν Godot που κάποιος τον προσμένει στην άκρη μιας εκκρεμούς λύτρωσης…

Λία Τσεκούρα

Πεντέλη, 14012026