Ένα γράμμα, μια ζωή στο Studio Κυψέλη.

«Το γράμμα μιας άγνωστης»

Του Stefan Zweig.

Δραματοποιημένη λογοτεχνία

 σε σκηνοθεσία Γιώργου Λιβανού.

Ο καιρός έφερε την αγάπη, σμιλεμένη πάνω στον τύμβο…

Ο Αυστριακός Stefan Zweig (1881-1942) έγραψε τη νουβέλα Το Γράμμα μιας Άγνωστης (Brief einer Unbekannten) το 1922.  Από τους πιο πολυμεταφρασμένους συγγραφείς παγκοσμίως, o Zweig ξεχώρισε για τα διηγήματά του παρά το γεγονός ότι ασχολήθηκε με διάφορα είδη λογοτεχνίας.

Η υπόθεση της νουβέλας αφορά την ερωτική εξομολόγηση μιας γυναίκας, μέσω μιας επιστολής που αποστέλλει στον άνδρα που αγάπησε ως έφηβη και τον οποίο δεν έπαψε ποτέ να αγαπά έως τον θάνατό της. Η αφήγηση καταδεικνύει ότι ο άνδρας αυτός ουδέποτε αναγνώρισε αυτή τη γυναίκα, γεγονός που τραυμάτισε βαθιά κι ανεπανόρθωτα τον ψυχισμό της γυναίκας.

Η γραφή του Zweig κυλάει συγκινητική, σκληρή αλλά και λυρική συνάμα, ανιχνεύοντας ψυχολογικές εντάσεις και κρυφές μυστικές συναισθηματικές αποχρώσεις μιας γυναίκας, η οποία, όπως προκύπτει βίωσε τον έρωτα στην απολυτότητά του. Μόνη αλλά και μοναχική η ηρωΐδα του Zweig  κινείται στην ατμόσφαιρα της Βιέννης αναζητώντας μάταια την ανταπόκριση του αγαπημένου, καθώς τα σπαράγματα του έρωτά της γίνονται μνήμες, πάθος και πένθος.

Η δραματοποίηση της λογοτεχνίας είναι μια επικίνδυνη υπόθεση, καθώς καθίσταται ενδεχόμενη η παγίδευση του σκηνοθέτη σε μια δραματουργική διελκυστίνδα, μεταξύ διήγησης και στασιμότητας, ειδικά στην περίπτωση του Γράμματος, η δομή του οποίου είναι αμιγώς αφηγηματική· η λογοτεχνία διαθέτει της δική της ψυχογραφική ροή κι εξελικτική πορεία, καθώς κάθε λέξη και κάθε φράση περικλείουν συναισθήματα και βιώματα, σκέψεις, λογισμούς και στοχασμούς, στοιχεία που δεν είναι πάντα εύκολο να μεταφερθούν στη σκηνή λόγω του εσωστρεφούς χαρακτήρα τους.

Παράλληλα, ο σκηνικός χώρος και χρόνος είναι συρρικνωμένοι σε σχέση με το εύρος ενός λογοτεχνικού έργου, οπότε οι προσαρμογές είναι απαραίτητες, ενώ οι χαρακτήρες της λογοτεχνίας πρέπει να ζωντανέψουν μέσω μιας ενδελεχούς μελέτης και καταβύθισης στον ψυχισμό τους. Σε κάθε περίπτωση το λογοτεχνικό κείμενο συνιστά μια πρόκληση για τον εκάστοτε σκηνοθέτη, ο οποίος καλείται να εμπλουτίσει με καινοτόμες πρακτικές, ενσυναίσθηση, επαγγελματισμό αλλά και σεβασμό το ευαίσθητο αυτό δημιουργικό ψιθύρισμα.

Η έμπειρη σκηνοθετική οπτική του κ. Γιώργου Λιβανού διείδε την προοπτική ενός ζώντος βιώματος, ικανού να μεταδώσει με ποιητικότητα, βάθος κι ευαισθησία ανομολόγητους έρωτες, ανέραστες προσδοκίες, ολέθριες απώλειες και σκοτεινά πάθη· κατά συνέπεια ο κ. Λιβανός ανέλαβε να εξεικονίσει σκηνικά τη ζώσα αυτή εμπειρία μελετώντας εις βάθος όλα τα προαναφερόμενα στοιχεία, τα οποία φώλιαζαν τρυφερά στους λυγμούς της ηρωΐδας.

Ως εκ τούτου η σκηνοθετική οπτική εικονοποιεί αριστοτεχνικά την ατμόσφαιρα μιας απέραντης ερωτικής οδύνης, δημιουργώντας διαυγή  δραματική ατμόσφαιρα μέσω των σημείων του φωτισμού, της σκηνογραφίας, των κουστουμιών, της μουσικής και φυσικά της υποκριτικής· ο φωτισμός ως καίριο σημείο αποκαλύπτει τις εσωτερικές εικόνες της ματαίωσης και της απώλειας, ενώ η σκηνογραφία εκπέμπει μια ανομολόγητη νοσταλγία και μελαγχολία, αφήνοντας να αναδυθεί όλη εκείνη η μοναχικότητα του χαμένου έρωτα.

Η σκηνοθεσία εστιάζει στη θεματική του έργου, ήτοι  την αγάπη χωρίς ανταπόκριση, το ξύπνημα του κοριτσίστικου έρωτα, τις χαρούμενες και θλιβερές μνήμες, τη μοναξιά αλλά και το πάθος ενός έρωτα συνειδητά αφιερωμένου στη φλόγα που παραμένει άσβεστη ακόμη και πέρα από τον θάνατο· κι όλα αυτά διαμορφώνονται και προβάλλονται μέσω ενός μονολογικού πλαισίου, το οποίο μεταμορφώνεται σε ζωντανή, άμεση και δυναμική προέκταση του εξαιρετικού πρωτότυπου κειμένου.

Ως εκ τούτου η κ. Γωγώ Ατζολετάκη διαχειρίζεται με αριστοτεχνική αμεσότητα τον χαρακτήρα που υποδύεται, επενδύοντας με μια συναρπαστική αλήθεια κάθε συναισθηματική απόχρωση του ρόλου· η κ. Ατζολετάκη, καθ΄όλη τη διάρκεια της δραματικής εξέλιξης βιώνει με ενσυναίσθηση, ευαισθησία και υποκριτική δεξιότητα κάθε πτυχή της ηρωΐδας του Zweig, είτε αυτή αφορά τις ηλικιακές  μεταβάσεις, είτε τις συναισθηματικές και νοητικές διεργασίες.

Κατά συνέπεια δημιουργείται μια απαράμιλλη μέθεξη του θεατή, καθώς εξελίσσεται επί σκηνής μια εντυπωσιακή μετάλλαξη· η ηθοποιός καταβυθίζεται στο είναι της ηρωΐδας της, συνομιλεί με το ασυνείδητό της και το μεταλαμπαδεύει με το νοσταλγικό, θλιμμένο της βλέμμα, τις κινήσεις απελπισίας και μαρασμού, το τρυφερό και πένθιμο χαμόγελο, το κομψό πένθος, την ευγενή οδύνη.

Η ηρωΐδα της κ. Ατζολετάκη εξελίσσεται επί σκηνής με μια εξαιρετική γοητεία και υποκριτική δεξιοτεχνία· διαβαίνει από το στάδιο της ερωτευμένης έφηβης με τον κοριτσίστικο λόγο και τις κοριτσίστικες κινήσεις στο στάδιο της ώριμης, ερωτευμένης, ματαιωμένης, οργισμένης, μοναχικής γυναίκας που αντιμετωπίζει με συντριβή και μεγαλείο τα δικά της ανείπωτα πένθη.

Η μετάφραση και η απόδοση της κ. Βαλεντίνης Λουρμπά αναδεικνύουν με ευαισθησία και διαύγεια τις σημασίες και τις νοηματικές πτυχές σε ένα πλαίσιο εύστοχα δραματικό· παράλληλα, η μουσική επιμέλεια του κ. Λιβανού  ανέδειξε το εσωτερικό τοπίο της ηρωΐδας, ενώ τα σκηνικά της κ. Δέσποινας Βολίδη συνέβαλαν ουσιαστικά αναδεικνύοντας το χρονικό παρόν του έργου χρωματίζοντας την ατμόσφαιρα με νοσταλγία.

Ανέμη ο έρωτας και γύρω του τυλίχτηκαν τα δάκριά μου…

Λία Τσεκούρα

Πεντέλη, 12.05.2025