Το ετήσιο «Φεστιβάλ της Άνοιξης», που διοργανώνει το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, δίνει την ευκαιρία στο αθηναϊκό κοινό, μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, να απολαύσει διάσημους αστέρες της διεθνούς μουσικής σκηνής.
Φέτος, ο θεσμός, που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 8-14/4, στην Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης, εγκαινιάστηκε από την πολυαγαπημένη Αμερικανίδα μεσόφωνο Joyce DiDonato, γνωστή στη χώρα μας από προηγούμενες εμφανίσεις της, όπως και από την πλούσια δισκογραφική της εργασία.
Πιο συγκεκριμένα, στις 8/4, έχοντας στο πλάι της τον συμπατριώτη της πιανίστα, Craig Terry, σχημάτισε ένα πρόγραμμα υπό τον εύστοχο και γεμάτο νόημα γενικό τίτλο Τραγούδια για τον έρωτα μέσα από τα μάτια μιας γυναίκας. Άνοιξε τη βραδιά με μία αισθαντική ερμηνεία του κύκλου, Τα τραγούδια της Βιλιτώς (γαλλ. Les chansons de Bilitis) του Claude Debussy (1862-1918), σε ποίηση του Pierre Louÿs (1870-1925). Τόσο η ίδια όσο και ο Terry έφεραν με τέχνη και ιδίως με εκλεπτυσμένη διάθεση στην επιφάνεια τα μυστηριακά, ερωτικά, ονειρικά και βαθύτατα μελαγχολικά (λ.χ. Le tombeau des Naiades) στοιχεία του ιμπρεσιονιστικού τούτου τριπτύχου. Η θερμή φωνή της πολύτιμης καλλιτέχνιδος, με μία θαυμάσια κλίμακα εξαίσιων ηχοχρωμάτων, όπως και το υποδειγματικό της legato, διακρίθηκαν σε κάθε μουσικό μέτρο.
Στη συνέχεια, με προσοχή στο ύφος της γραφής όπως και στη μορφοποίηση των συναισθημάτων που περικλείνονται στα ποιήματα και στη μελοποίησή τους, οι δύο μουσικοί πρότειναν τα μάλλον σπάνια ερμηνευμένα Πέντε Τραγούδια (γερμ. Fünf Lieder) της Alma Mahler (1879-1964).
Το πρώτο μέρος έκλεισε με την Καντάτα Arianna a Naxos (Αριάδνη στη Νάξο), Hob. XXVIb:2, του Joseph Haydn (1732-1809). Η ερμηνεία της DiDonato υπήρξε δραματική, αφηγηματική και διέθετε οπερατική εκφραστική δύναμη, όπως ακριβώς ταιριάζει σε αυτό το αριστούργημα φωνητικής γραφής, που εμπνέεται από την τραγική κόρη του βασιλιά Μίνωα και της Πασιφάης.
Το δεύτερο μέρος της βραδιάς καλύφθηκε από το έργο με τίτλο Camille Claudel: Into the Fire (Camille Claudel: Στη Φωτιά) του σύγχρονου Αμερικανού συνθέτη Jake Heggie (γ. 1961), σε κείμενο του Αμερικανού λιμπρετίστα Gene Scheer (γ. 1958). Η πρεμιέρα του έργου, που εμπνέεται από τη ζωή και το έργο της γλύπτριας Claudel (1864-1943), στην πρωτότυπή του εκδοχή για φωνή μεσοφώνου και κουαρτέτο εγχόρδων, δόθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2012 από την ίδια την DiDonato και το Alexander String Quartet. Τον Δεκέμβριο του 2014, ο συνθέτης ολοκλήρωσε την ορχηστρική εκδοχή του. Κατά την αθηναϊκή του παρουσίαση, το ακούσαμε στην εκδοχή για φωνή και πιάνο (πιανιστική αναγωγή του μέρους του κουαρτέτου εγχόρδων). Η DiDonato πρόσφερε ολόκληρο τον εαυτό της στην απόδοση της καλογραμμένης και μουσικά εύληπτης αυτής παρτιτούρας, η οποία δίχως να χάνει το προσωπικό της ύφος γραφής επηρεάζεται αρκετά από το μουσικό σύμπαν του Debussy, που υπήρξε φίλος της Claudel. Η χαρισματική προσωπικότητα της λυρικής τραγουδίστριας, οι ευχέρειες της εύπλαστης και άριστα τοποθετημένης φωνής της, ιδίως δε η αναμφισβήτητη αφηγηματική της δύναμη, έπειθαν για την αξία του έργου, που με ανάγλυφο τρόπο ρίχνει φως στη μοιραία σχέση της τραγικής Claudel με τον αγαπημένο δάσκαλο και μέντορά της Auguste Rodin (1840-1917).
Εκτός προγράμματος, λάβαμε τρία διάσημα encores και μάλιστα ενθουσιωδώς ερμηνευμένα: την Habanera (L’amour est un oiseau rebelle) από την όπερα Carmen, βεβαίως του Georges Bizet (1838-1875), την άρια του Cherubino (Voi che sapete che cosa è amor) από τη δεύτερη πράξη της όπερας Οι Γάμοι του Figaro (ιταλ. Le nozze di Figaro), KV 492, του Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), και τέλος, το τραγούδι I love a Piano, του Irving Berlin (1888-1989), που αποδόθηκε με απολαυστική αυτοπεποίθηση και χιούμορ.
Η ιδιαιτέρως επικοινωνιακή και glamorous DiDonato απευθυνόμενη στο κοινό, ανάμεσα σε άλλα που ανέφερε σχετικά με το πνεύμα του προγράμματος, εξέφρασε την αγάπη της για τη χώρα μας, γεγονός που μας κάνει να υποψιαζόμαστε ότι δεν θα αργήσουμε να την ξανακούσουμε εδώ…
Συνεχίζοντας, ακριβώς την επόμενη βραδιά (9/4), παρακολουθήσαμε το ρεσιτάλ του Ρωσσογερμανού πιανίστα Igor Levit, ο οποίος ασφαλώς ανήκει στους πλέον ενδιαφέροντες και περιζήτητους μουσικούς της νέας γενιάς (γ. 1987). Οι ερμηνείες του πάντα κερδίζουν από την ιδιαίτερη προσωπικότητά του. Δεν φοβάται τις προκλήσεις και σχεδιάζει τα προγράμματά του προσεκτικά, με φαντασία και έμπνευση. Στα μεγάλα του επιτεύγματα ανήκουν οι εξαιρετικές του ηχογραφήσεις.
Κατά την πρώτη του επίσκεψη στην Αθήνα, ο καλλιτέχνης επέλεξε να ερμηνεύσει έργα τεσσάρων συνθετών που βρίσκονται πολύ κοντά στην καρδιά του. Άνοιξε το πρόγραμμά του με μία ευθύβολη και αναλυτική, μπολιασμένη με στιγμές υψηλού στοχασμού, ερμηνεία της Χρωματικής φαντασίας και φούγκας, BWV 903, του Johann Sebastian Bach (1685-1750).
Στη συνέχεια, ξεδίπλωσε τις Τέσσερις μπαλάντες, Op. 10, του Johannes Brahms (1833-1897) φωτίζοντας τα δομικά στοιχεία των κομματιών, τον έντονο αφηγηματικό λυρισμό και την τόσο χαρακτηριστική ρομαντική τους διάθεση. Ιδίως ο ρομαντισμός της γραφής ευτύχησε στα δυνατά του δάχτυλα, τα οποία κυριολεκτικά έβγαλαν σπίθες κατά το δεύτερο μέρος του ρεσιτάλ, όταν κλήθηκαν να ερμηνεύσουν την υπερβατικής δεξιοτεχνίας μεταγραφή της Συμφωνίας αρ. 3, Op. 55, Eroica, του Ludwig van Beethoven (1770-1827), που υπέγραφε ο Franz Liszt (1811-1886).
Το έργο αποτελεί μία πραγματική συνάντηση κορυφής κατά την οποίαν ανταμώνουν δύο από τα σπουδαιότερα πνεύματα της μουσικής ιστορίας· δύο κορυφαίοι στοχαστές και πρωτοπόροι οραματιστές, οι Beethoven και Liszt. Γεγονός είναι ότι κάθε πιανίστας που θα αποτολμήσει να αναμετρηθεί με αυτό το έργο-κολοσσό (όπως εξάλλου και με κάθε μία από τις υπόλοιπες μπετοβενικές συμφωνίες που μετάγραψε ο Liszt), θα πρέπει εκτός από ακλόνητη τεχνική, να διαθέτει και περίσσιο θάρρος, αρετές τις οποίες, όπως αποδείχθηκε, κατέχει και με το παραπάνω ο Levit. Ειδικότερα, συμβουλευμένος την παρτιτούρα μέσω ενός iPad που στηριζόταν στο αναλόγιο, δεν δίστασε ούτε στιγμή απέναντι στις τρομακτικές απαιτήσεις του έργου· βούτηξε με πηγαίο ενθουσιασμό, ορμή και απόλυτη βεβαιότητα, στα βαθιά νερά του. Ο Liszt θέλησε να περιλάβει ολόκληρη την ορχήστρα στη μεταγραφή του. Ο βιρτουόζος έφερε στο προσκήνιο με υποδειγματική πειστικότητα τη δύναμη και επιβλητικότητα της σκέψης του Τιτάνα Beethoven, αλλά και τη φαντασία και επινοητικότητα του υπερπολύτιμου Liszt, βαθύτατου γνώστη των δυνατοτήτων του πιάνου.
Ναι, όπως ακριβώς ήθελε ο τελευταίος, ο Levit αντιμετώπισε το πληκτροφόρο όργανο σαν να ήταν μία ολόκληρη ορχήστρα και με το σπάνιο τάλαντο πραγματικού μαέστρου (Δασκάλου) υπέβαλε απλόχερα μία εκρηκτικής ενέργειας ερμηνεία, που υπήρξε σε όλη τη διάρκειά της απολύτως στέρεη, φρέσκια όσο και αξιοθαύμαστης μουσικότητας (λ.χ. το αργό δεύτερο μέρος, Marcia funebre: Adagio assai, κέρδισε σε ατμόσφαιρα και τραγική μεγαλοπρέπεια). Εκτέλεσε με υποδειγματική ορθότητα και πνοή το κτίσιμο των μεγάλων φράσεων, φρόντισε για την καθαρότητα της υφής, για την ανάδειξη των μοτιβικών αναπτύξεων και ορχηστρικών χρωμάτων, ενώ επιστράτευσε τα απίθανα réflexes και τη γρήγορη σκέψη του για την απόδοση των πολύπλοκων περασμάτων κατά τα γρήγορα μέρη. Επίσης, ανέδειξε τις εναλλασσόμενες διαθέσεις, λ.χ. κατά το τελευταίο μέρος, Finale: Allegro molto, που αποτελείται από σειρά παραλλαγών και όπου η μεταγραφή του Liszt, τουλάχιστον από τεχνικής άποψης, ξεπερνά τα όρια των ανθρωπίνων δυνατοτήτων.
Ευελπιστούμε ότι κατά τα επόμενα χρόνια θα ακολουθήσουν από τον ίδιο και οι προσεγγίσεις των υπολοίπων μεταγραφών των συμφωνιών από τον Liszt, που μακάρι να οδηγήσουν σε ηχογράφηση του πλήρους κύκλου, ο οποίος θα προστεθεί στις ηχογραφήσεις που έχει καταθέσει των 5 κοντσέρτων για πιάνο και των 32 σονατών του Beethoven· αναγνώσεις οι οποίες δικαίως έχουν αποσπάσει πολλούς επαίνους από τη διεθνή κριτική.
Κλείνοντας, τόσο ο Beethoven όσο και ο Liszt θα ήταν υπερήφανοι για τον λαμπρό Levit και θα αναφωνούσαν: chapeau!
