Ο Αμερικανός πιανίστας Emanuel Ax (γ. 1949) ανήκει στους πλέον σημαντικούς σολίστ της γενιάς του· εδώ και δεκαετίες διακρίνεται τόσο ως εμπνευσμένος ερμηνευτής όσο και ως εξαίρετος Δάσκαλος, έχοντας διαφωτίσει ικανότατο αριθμό νεότερων ομοτέχνων του.

Μόλις πέρυσι, στις 15/6, στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού και στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, τον είχαμε απολαύσει σε συναυλία μουσικής δωματίου, κατά την οποία είχε ενώσει τις δυνάμεις του με τους εξίσου διαπρεπείς Λεωνίδα Καβάκο, βιολί, και Yo-Yo Ma, βιολοντσέλο (βλ. Critics’ Point, 23/7/2024).

Πρόσφατα, στις 28/6, στον ίδιο χώρο και στο πλαίσιο πάλι του Φεστιβάλ Αθηνών, που φέτος συμπληρώνει 70 χρόνια από την ίδρυσή του, με ιδιαίτερη χαρά τον παρακολουθήσαμε να συμπράττει με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών (ΚΟΑ), υπό τη διεύθυνση του καλλιτεχνικού της διευθυντή, Λουκά Καρυτινού.

Η συναυλία άνοιξε με το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 3, Op. 37, του Ludwig van Beethoven (1770-1827), που συνετέθη στα 1800 και ακούστηκε για πρώτη φορά στις 5 Απριλίου 1803, στη Βιέννη, με τον ίδιο τον συνθέτη ως σολίστ· ο δραματικός χαρακτήρας της παρτιτούρας πάντα συναρπάζει το κοινό.

Ο Ax παρέδωσε μία βαθιά μελετημένη ερμηνεία, άριστα μορφοποιημένη, απέριττη και ουσιαστική. Πέτυχε να ισορροπήσει το κλασικό ιδίωμα με εκείνο το ρομαντικό, που συνυπάρχουν και συνδιαλέγονται στο έργο. Αντιμετώπισε το σολιστικό μέρος με σοφία και ιδιαίτερη γνώση των ζητουμένων, βρίσκοντας στιγμές υψηλής έμπνευσης και δεξιοτεχνικού οίστρου (πρώτο μέρος, Allegro con brio, και τρίτο μέρος, Rondo, Allegro-Presto). Η άρθρωσή του κρίθηκε πεντακάθαρη, οι τρίλιες του ήταν ανάγλυφες, ενώ οι κλίμακες και οι αρπισμοί προέκυπταν με απόλυτη βεβαιότητα και εκφραστική άνεση. Στο δεύτερο μέρος του έργου, Largo, αποκάλυψε με σκέψη τον υπέροχο μπετοβενικό λυρισμό των σελίδων, υιοθετώντας ένα ελκυστικό cantabile παίξιμο. Κατά το τελευταίο μέρος, Rondo, φρόντισε για την ανάδειξη των μελωδικών και ρυθμικών σχημάτων, υπογραμμίζοντας τις συχνές εναλλαγές τονικοτήτων· επιπλέον, φώτισε με τέχνη τόσο τις αγωνιώδεις όσο και τις πιο αισιόδοξος στιγμές του. Γενικότερα, με κάθε ευκαιρία που του παρείχε η παρτιτούρα, συνδιαλεγόταν πρόθυμα με την ορχήστρα και, εκεί που έπρεπε, με τα όργανα που διέθεταν σολιστικά περάσματα· έτσι, η ανάγνωσή του αποκτούσε ποιότητες μουσικής δωματίου.

Η ΚΟΑ και ο Καρυτινός τον συνόδευσαν επιμελώς συνδράμοντας δημιουργικά στην λαμπρή του εκτέλεση και υποστηρίζοντας σε όλη τη διάρκεια το ερμηνευτικό του όραμα.

Εκτός προγράμματος, ο σολίστ πρότεινε μία αισθαντική εκτέλεση της μεταγραφής (S. 560) του τραγουδιού με τίτλο, Ständchen (Σερενάτα), D 889, του Franz Schubert (1797-1828), που υπέγραψε ο πολυσχιδής Franz Liszt (1811-1886). Στα δάχτυλα του Ax κάθε φράση «τραγουδούσε» με συναίσθημα και με φινέτσα, ενώ η ποικιλία των αποχρώσεων του ήχου του, υπήρξε εξίσου αξιοθαύμαστη.

Στο δεύτερο μέρος της συναυλίας ακούστηκαν η Εισαγωγή, Op. 21, και η σκηνική μουσική, Op. 61, που συνέθεσε ο Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847) για τη ρομαντική κωμωδία με τίτλο Όνειρο Θερινής Νυκτός (αγγλ. A Midsummer Night’s Dream) του William Shakespeare (1564-1616). Η Εισαγωγή γράφτηκε το 1826, όταν ο ιδιοφυής  συνθέτης ήταν δεκαεπτά ετών και συγκαταλέγεται στα διασημότερα έργα του, ενώ δεκαέξι χρόνια αργότερα, το 1842, προστέθηκαν από τον ίδιο τα μέρη της σκηνικής μουσικής, ανάμεσα στα οποία ξεχωριστή θέση κατέχει το πασίγνωστο Γαμήλιο Εμβατήριο. Βρήκαμε εύστοχη την επιλογή των δυο έργων για αυτή τη φεστιβαλική εμφάνιση της ΚΟΑ, καθώς σπανίως έχουμε την ευκαιρία να τα ακούμε μαζί σε συναυλίες. Επιπλέον, εξίσου καλός υπήρξε ο συνδυασμός του Beethoven με τον Mendelssohn στο πρόγραμμα, καθώς ο δεύτερος υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους θαυμαστές του πρώτου, τη μουσική του οποίου μελετούσε, έπαιζε στο πιάνο και διηύθυνε κατά τη διάρκεια της τραγικά σύντομης ζωής του.

Οι αριστοτεχνικά λαξευμένες μεντελσονικές σελίδες, υποδειγματικά ενορχηστρωμένες (πραγματικό μάθημα για κάθε μελετητή της τέχνης της ενορχήστρωσης), βρήκαν τους μουσικούς της ΚΟΑ, υπό τον Καρυτινό, σε πολύ καλή φόρμα· οι τελευταίοι φρόντισαν για τη σωστή ροή των μερών και για την ανάδειξη των ποικίλων διαθέσεών τους.

Από την πλευρά τους, οι Μυρσίνη Μαργαρίτη, υψίφωνος, Άρτεμις Μπόγρη, μεσόφωνος, και το γυναικείο φωνητικό σύνολο Equábili Vocal Ensemble, προετοιμασμένο από τον Αγαθάγγελο Γεωργακάτο, απέδωσαν τις δικές τους σελίδες με την απαιτούμενη εκλέπτυνση και ωραίο ήχο, φωτίζοντας με νόημα τον μαγευτικό νεραϊδόκοσμο των Mendelssohn και Shakespeare.

Τέλος, ο αφηγητής Δημήτρης Αλεξανδρής επιστρατεύοντας ενθουσιασμό και θεατρικό οίστρο διάβασε αποσπάσματα του σαιξπηρικού έργου στη δόκιμη μετάφραση του Διονύση Καψάλη, δίδοντας στα μέρη της γοητευτικότατης σκηνικής μουσικής του Mendelssohn το σωστό τους θεατρικό πλαίσιο.