• Email newsletter

  • Ανακοινώσεις

  • I. Κέντρο Πολιτισμοῦ Ἱδρύματος «Σταῦρος Νιάρχος» ἢ ἡ νέα Λυρική: Jurassic Park … Ἀβδηριτισμοῦ;
    Μὲ ἀφορμὴ τὸ ἀνέβασμα τοῦ κατὰ Βιτσέντζο Κορνάρο «μιούζικαλ» Ἐρωτόκριτος τοῦ Δημ. Μαραμῆ (βλ. ἑπόμενο).

  • Ετικέτες

  • Archives

    • 2017 (122)
    • 2016 (148)
    • 2015 (131)
    • 2014 (170)
    • 2013 (137)
    • 2012 (70)
    • 2011 (1)
    • 2009 (1)
  • Σύνδεσμοι

ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΣΤΟ ΜΠΙΑΛΥΣΤΟΚ

Με πρωτότυπα σκίτσα από την Έλλη Σολομωνίδου – Μπαλάνου[1]

 

Ένα αντιπροσωπευτικό οδοιπορικό στην άγνωστη  σύγχρονη Πολωνία

 

Όσοι, η μεγάλη πλειονότητα των ανά την υδρόγειο κριτικών των παραστατικών τεχνών, αγνόησαν την εγκάρδια ανοιχτή πρόσκληση να παραστούν στο Α’ Φεστιβάλ Κουκλοθεάτρου, στο Białystok της Πολωνίας, έχασαν την ευκαιρία γνωριμίας με ένα πολύ ευρύτερου ενδιαφέροντος φάσμα θεαμάτων από αυτό που ο όρος «κουκλοθέατρο» σηματοδοτεί στην τρέχουσα –διεθνώς απ’ ότι φάνηκε- αντίληψη.  Οι ίδιοι θα ομολογήσουμε ότι η ολιγοήμερη επίσκεψή μας (18 έως 24/06/2015), ως μελών 3μελούς αντιπροσωπείας της Ενώσεως Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών, την οποία συναπαρτίζαμε με 2 μεγάλες κυρίες, την προβεβλημένη σκηνογράφο, ενδυματολόγο και εικαστικό Έλλη Σολομωνίδου – Μπαλάνου, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ΕΕΘΜΚ, και την διαπρεπή κριτικό χορού Μίρκα Ψαροπούλου, είχε ως πρώτιστο κίνητρο την φιλομαθή περιέργεια. Ουδείς των τριών, εξάλλου, είχε ποτέ θεματική  εμπλοκή με το αντικείμενο (πλην ίσως του γράφοντος που είχε υπάρξει στο απώτατο παρελθόν ερασιτέχνης «καραγκιοζοπαίχτης»), πολλώ δε μάλλον ουδείς είχε  ποτέ ασχοληθεί να επισημάνει στον χάρτη την όμορφη, όπως αποδείχθηκε, πόλη των περίπου 300.000 ψυχών, συνοριακή προς τη Λευκορωσία και την ρωσική λωρίδα του Καλίνινγκραντ (πρώην Καίνιξμπεργκ), που κείται πρότυπη σε απόσταση 175 χιλιομέτρων βορειοανατολικά της Βαρσοβίας.

Ήδη κατά την οδική μετάβαση από το δευτερεύον  -έναντι του κυρίου «Φρεντερίκ Σοπέν»- αεροδρόμιο Μόντλιν της πολωνικής πρωτεύουσας προς τον τελικό προορισμό μας είχαμε την ευκαιρία να θαυμάσουμε την γερμανικής κοπής ευταξία του αγροτικού, δασικού και αστικού τοπίου, παρά την προφανή ανεπάρκεια του 2 μόλις λωρίδων αυτοκινητοδρόμου σε σχέση με την πληθώρα βαρέων οχημάτων που τον κατέκλυζαν μεταφέροντας διαμέσου της Πολωνίας παντός είδους εμπορεύματα, πρωτίστως προς και από τις 3 Βαλτικές δημοκρατίες. Πόλη άνετη, με πολεοδομικό σχεδιασμό οριζόντιας και όχι κάθετης δυναμικής, πρότυπη συντήρηση παραδοσιακών και λοιπών οικοδομημάτων, απίστευτη καθαριότητα δημοσίων χώρων, ασφαλώς μη οφειλόμενη αποκλειστικά στην πληθώρα των διαθέσιμων κάδων υποδοχής απορριμμάτων, με εξαιρετικό επίπεδο συντήρησης κοινόχρηστων εγκαταστάσεων, όπως των στάσεων των λεωφορείων αλλά και των ιδίων των οχημάτων,   το Μπιάλυστόκ μάς υπαγόρευσε εξ αρχής αμείλικτα ερωτήματα για το βάθος και την επάρκεια της ευρωπαϊκής μας ταυτότητας. Πολλώ μάλλον αφού ούτε εκεί, στις ιστορικά βασανισμένες εσχατιές της ενωμένης Ευρώπης, δεν κατορθώναμε να ανακαλύψουμε κάποιο στοιχείο υπεροχής της αυτάρεσκα καταπλεονεκτικής και χαοτικής διαχείρισης που χαρακτηρίζει τον ημεδαπό δημόσιο χώρο ή -για την ταυτότητα του λόγου- το φυσικό και οικιστικό μας περιβάλλον  έναντι συγκρίσιμου ευρωπαϊκού αντιστοίχου του. Κάθε άλλο! Σε πείσμα της αέναης εσωτερικής και εμφύλιας διαπάλης μας μεταξύ αυτοθαυμασμού και αυτοοικτιρμού, της ίδιας που σηματοδοτεί τις μοιραίες ημέρες που διανύουμε,  το τελικό κοινό μας συμπέρασμα ήταν η οδυνηρή διαπίστωση της ανθεκτικής στο χρόνο ανατολίτικης αναποτελεσματικότητάς μας, ράθυμης και ρέμπελης στο πεδίο προσωπικής και συλλογικής αυτοκριτικής, και αυτό παρά την πρόοδο δεκαετιών και τον πακτωλό κονδυλίων που εισέρρευσαν από την Ευρώπη.

Γιατί, προκειμένου να μην παρεξηγηθούμε, και η σημερινή Πολωνία, όπως και εκείνη, του Βρότσλαβ της Σιλεσίας, που είχαμε επισκεφθεί σε παρόμοιο πλαίσιο αρκετά παλαιότερα, δεν άγγιξε ποτέ το επίπεδο ιδιωτικής ευμάρειας που πλατιές μάζες της χώρας μας απόλαυσαν με ασυγχώρητη δανειακή αθωότητα σε προηγούμενα χρόνια ή το επίπεδο προσφοράς ποιοτικών καταναλωτικών αγαθών  της δικής μας αγοράς. Διαπιστώσαμε, εξ άλλου, ιδίοις όμμασιν ότι τα πολωνικά καταστήματα εξακολουθούν να μην είναι μεγάλα και να διαθέτουν χαμηλού κόστους παραγωγής και περιορισμένης ποικιλίας προϊόντα. Το επιβεβαιώσαμε και  κατά την αυθόρμητη και εγκάρδια προσέγγισή μας στο δρόμο από ελληνόφωνη Πολωνέζα κυρία, πρώην κάτοικο Αθηνών, που, στο πλαίσιο της νοσταλγίας της για  τα 18 χρόνια ζωής της στην ελληνική πρωτεύουσα, συμπεριελάμβανε και την ανάμνηση γνωστού πολυκαταστήματος της …  πλατείας Ομονοίας. Μάς το επιβεβαίωσε όμως και ο ελληνικής εθνικότητας  αμερικανός σεφ του υψηλής περιωπής εστιατορίου του κεντρικού ξενοδοχείου, στο οποίο διαμείναμε, επισημαίνοντας ότι η προσπάθεια οργάνωσης ενός εδεσματολογίου haute cuisine εκ μέρους του, και δύο ακόμη Ελλήνων υφισταμένων του, προσέκρουε στη διαθεσιμότητα αποκλειστικά χαμηλού κόστους πρώτων υλών, προφανώς λόγω της μικρής ζήτησής τους εκ μέρους μιας περιορισμένων οικονομικών κοινωνίας, όπως η πολωνική του εθνικού νομίσματος ζλότυ.

Με αυτά τα δεδομένα ο σεβασμός μας ενισχύθηκε τόσο για τις πεντακάθαρες και επιμελημένες πανεπιστημιακές σχολές, τις οποίες επανειλημμένα αντιπαρήλθαμε καθ’ οδόν προς τους χώρους των θεατρικών εκδηλώσεων, όσο και για τη δημόσια θεσμική και κτηριακή υποδομή που επέτρεψε να λάβει χώραν με τέτοια επιτυχία αυτό το τολμηρό και, όπως επιφυλασσόμαστε να τεκμηριώσουμε, κατ’ όνομα μόνον εγχείρημα ενός Φεστιβάλ «κουκλοθεάτρου»…

 

Η πολύπτυχη σχέση κούκλας και κουκλοπαίκτη

 

Ξενίζει ίσως, αλλά το γεγονός είναι ότι το Bialystok Puppet Theatre «Lalek» αποδείχθηκε ότι δεν αποτελεί θεσμό αμιγώς «κουκλοθεάτρου», αλλά οργανισμό θεατρικού ρεπερτορίου, με αναφορές πάντως στην τοπική παράδοση της μαριονέτας, όπως αυτή θεσμικά καλλιεργείται στην περιοχή μεταπολεμικά από το 1953. Ο ίδιος αυτός σχηματισμός, με την αυτή, αναγνωρίσιμη σε διαδοχικές βραδιές, διανομή ηθοποιών,  επωμίσθηκε τουλάχιστον 3 μεγάλης διάρκειας θεατρικές παραστάσεις διαφορετικών στη σύλληψη, στην ατμόσφαιρα και τον παραστατικό τρόπο έργων, αποστολή ιδιαίτερα απαιτητική τόσο σε επίπεδο υποκριτικής μετάπτωσης όσο και επικαιροποίησης των μακροσκελών θεατρικών διδασκαλιών.  Ο θίασος στήριξε αξιοθαύμαστα την ατμόσφαιρα ρομαντικού τρόμου του έργου «Jasnepanienka» (20/06/2015), βασισμένου στο διήγημα «Viy» του Νικολάι Γκόγκολ, που επαναφέρει την ιστορία των γυναικείων ξωτικών, τόσο δημοφιλή στον κεντροευρωπαϊκό 19ο αιώνα, τόσο στη λογοτεχνία όσο και στη σκηνή, αρκεί να θυμηθούμε το μπαλέτο «Ζιζέλ» του Αντάμ και τα Βίλλι του ίδιου ή της πρωτόλειας όπερας του Πουτσίνι, τη «Ρούσαλκα» του Ντβόρζακ και του Νταργκομίτσκι, την Ουντίνε του Σπορ και του Λόρτσινγκ, τη Λορελάι του Καταλάνι…

Αν η θεατρική μεταφορά του Γκόγκολ σηματοδότησε σημαντική ακαδημαϊκή θεατρική παράδοση, οι «Montecchi I Capuleti» (22/06) οικονόμησαν τη διασκευή της σαιξπηρικής ερωτικής ιστορίας Ρωμαίου και Ιουλιέτας με όρους ενός εκφραστικού σωματικού θεάτρου, αφού ο λόγος είχε παραχωρήσει τη θέση του σχεδόν αποκλειστικά στην κινητική αφήγηση που υπαγόρευσε ο σκηνοθέτης Ruslan Kudaszow, επικουρούμενος από τη δυνατή πρωτότυπη μουσική του Wladimir Byczkowski, ένα λιτό κυβιστικό σκηνικό και  χαμηλού κόστους χάρτινα κοστούμια που συμβόλιζαν χωρίς περιστροφές το επιβαρυντικό για τους χαρακτήρες υπερεγώ της κοινωνικής τους θέσης. Η αποβολή των ενδυμασιών αυτών ως μεταφορά του φυσικού θανάτου σηματοδότησε ένα εν τέλει παράδοξα αίσιο τέλος μετάστασης σε έναν καλύτερο κόσμο, ενώ μικρές κούκλες συμβόλιζαν τις ψυχές των εραστών. Χωρίς πολωνικούς υπερτίτλους, η παρακολούθηση της περίπου 3ωρης  γουέστερν παρωδίας «Texas Jim» του Ελληνογάλλου συγγραφέα Pierre Grypari (1925 – 1990, 23/06), μιας αιχμηρής σάτιρας του αμερικανικού Φαρ Ουέστ, περιορίσθηκε για μάς στην πιστοποίηση πρωτίστως διόλου ευκαταφρόνητων ικανοτήτων των μελών του μεθοριακού θιάσου στο καμπαρετίστικο μουσικοχορευτικό genre.

Αλλά και οι φίλοι της μαριονέττας  απόλαυσαν ενδιαφέροντα θεάματα στο Μπυαλιστόκ, με κυμαινόμενο βαθμό παράλληλης παρουσίας και υποκριτικής ανάμειξης του κουκλοπαίκτη από σκηνής. Σταχυολογούμε εν συντομία: Σε 2 παραστάσεις από την Ιαπωνία (Fake και Kurosolo IIIHatenashi”, 19 & 20/06) το Θέατρο  με την εύγλωττη επωνυμία «των εγωιστικών αντικειμένων και των δουλικών σωμάτων» πρόσφερε μιαν αντιπαράσταση κούκλας και κουκλοπαίκτη εσωτερικά φορτισμένη και τελετουργικά χορογραφημένη, ενώ ο γερμανικός «Don QuixoteA dream play» του “Theater des Lachens”, βασισμένος στη μελοποίηση της πλοκής του Θερβάντες από τον Georg Philipp Telemann (1681 – 1767),  πρότεινε μιαν απλώς επικουρική της αφήγησης χρήση της κούκλας, προκαλώντας μάλλον βεβιασμένο μειδίαμα παρά το γέλιο της επωνυμίας του σχήματος. Αντιθέτως κυριολεκτικά και μαγικά χορογραφημένη, από την επί σκηνής παρούσα Sigita Mikalauskaitė σε υποβλητική μουσική της Rita Mačiliūnaitė, υπήρξε η παράσταση του Θεάτρου «Lėlė» του Βίλνιους (έτος ιδρύσεως 1958) υπό τον τίτλο «The Sandman» (22/06), εμπνευσμένη από το ομώνυμο διήγημα του Ε.Τ.Α. Χόφμαν που, με τη σειρά του, έχει αποτελέσει τη βάση για το λιμπρέτο της κοσμαγάπητης όπερας του Ζακ Όφφενμπαχ γύρω από τον μεγάλο αυτό ρομαντικό.

Την πλέον θερμή επιδοκιμασία κοινού και κριτικών απέσπασε η παράσταση «The table» (19/06) του Blind Summit Theatre  από το Ηνωμένο Βασίλειο, σχήματος που, παρεμπιπτόντως,  έχει εμφανισθεί και στη Μετ της Νέας Υόρκης, μια ολόπλευρη σκηνική συνύπαρξη 3 ηθοποιών – κουκλοπαικτών με μιαν εκφραστική μαριονέτα και με όχημα ένα απολαυστικό κείμενο  75 λεπτών γεμάτων από ξηρό βρετανικό χιούμορ και τυπικά εβραϊκό αυτοσαρκασμό. Ένα έργο άξιο να φιλοξενηθεί σε οποιοδήποτε διεθνές Φεστιβάλ με αξιώσεις, όπως είναι εξάλλου το Edimburgh Fringe Festival που είχε προηγηθεί της πολωνικής μετάκλησης.

Αλλά και η αποχαιρετιστήρια για μάς παράσταση «Ντάμα Πίκα» (24/06) από το Περιφερειακό Κουκλοθέατρο Grodno της Λευκορωσίας πρόσφερε ερεθίσματα πολλαπλών επιπέδων, αφού συνδύαζε το παραδοσιακό κουκλοθέατρο με υψηλής ποιότητας εξαγγελία από ηθοποιούς – παίχτες, ενώ εισήγαγε μιαν ενδιαφέρουσα αναμέτρηση της πρωτότυπης ιστορίας του Αλεξάντερ Πούσκιν με την προσαρμογή της από τον αδελφό του Πιότρ Ίλιτς, τον  Μόδεστο Τσαϊκόφσκυ, για τις ανάγκες της συγκλονιστικής ομοιότιτλης όπερας του πρώτου, η μουσική της οποίας ελάμβανε το πρωτείο αφήγησης στις πλέον κομβικές σκηνές της γκραν γκινιόλ ιστορίας …

 

 

Αναδημοσίευση από ΑΥΓΗ της Κυριακής 5 και 12/07/2015



[1] Το δημοσίευμα αυτό σηματοδοτεί την έναρξη συνεργασίας με την Έλλη Σολομωνίδου – Μπαλάνου, μιαν εξέχουσα φυσιογνωμία στο χώρο του εικαστικού σχολιασμού καλλιτεχνικών δρωμένων, με το ηλεκτρονικό μας περιοδικό. Πρόκειται για εξέλιξη ευχάριστη όσο και βαρυσήμαντη που επαναφέρει την εκλεκτή καλλιτέχνιδα στις επάλξεις του δικού της ιδιαίτερου κριτικού ρόλου μετά την παύση που ακολούθησε όταν έληξε η συνεργασία της με την εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Όπως και όλοι όσοι συμπράττουμε για το www.critics-point.gr , η προσφορά της είναι ανιδιοτελής, ευγενικό αντίδωρο αγάπης σε ανθρώπους και θεσμούς που χειμάζονται από την απαξίωση του πολιτισμού και της τέχνης σε μια κοινωνία παρακμής.

Η Έλλη Σολομωνίδου Μπαλάνου με Μικρασιάτες γονείς από την Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη, γεννήθηκε το 1931 στο Ψυχικό. Σπούδασε ζωγραφική, ενδυματολογία και σκηνογραφία στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και στην Σχολή Δοξιάδη, με δασκάλους τους Γιάννη Μόραλη, Γιάννη Τσαρούχη, Σπύρο Βασιλείου και Τάσσο. Συνέχισε με σπουδές Ιστορίας της Τέχνης στην Universita per Stragnieri (Perugia της Ιταλίας) με υποτροφία από το Ιταλικό Ινστιτούτο Αθηνών. Εργάστηκε ως μουσικός παραγωγός στο Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας (ΕΙΡ) ενώ συχνά επιμελήθηκε μουσικά, εκπομπές Ραδιοφωνικού Θεάτρου. Το 1965 υπήρξε η πρώτη σκηνογράφος και ενδυματολόγος  στο Θεατρικό τμήμα της τότε νεοϊδρυθείσης Ελληνικής Ραδιοφωνίας Τηλεόρασης (ΕΡΤ). Συνεργάστηκε συχνά ως σκηνογράφος – ενδυματολόγος με την Εθνική Λυρική Σκηνή, και ως μουσικός επιμελητής με το Εθνικό Θέατρο και άλλα Αθηναϊκά Θέατρα. Από το 1961 αποτυπώνει με τα σκίτσα της τα καλλιτεχνικά δρώμενα της Αθήνας  στις στήλες της θεατρικής, μουσικής και χορευτικής κριτικής στην εφημερίδα «ΜΕΣΗΜΒΡΙΝΗ» και το περιοδικό «ΕΙΚΟΝΕΣ» της Ελένης Βλάχου. Από το 1974 έως και το 2011 συνέχισε στην εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», κλείνοντας έτσι συνολικά 50 χρόνια αποτύπωσης της πολιτιστικής κίνησης της Αθήνας με τα αναγνωρίσιμα πλέον σκίτσα της. . Έχει τιμηθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού, την Ένωση Σμυρναίων, την Ένωση Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών, της οποίας αποτελεί τακτικό μέλος και  Έφορο του Διοικητικού Συμβουλίου, το Σωματείο Ελλήνων Χορογράφων. Το 2011 βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το σύνολο της καλλιτεχνικής της δημιουργίας.

Όπως είπε ο Γιάννης Τσαρούχης: «…H Έλλη Σολομωνίδη Μπαλάνου είναι από ’κείνα τα πρόσωπα της εποχής μας…Σκιτσάρει όχι για να δείξει το ντοκουμέντο ενός γεγονότος, αλλά ένα ντοκουμέντο της ψυχής της…» Μέρος των χιλιάδων σκίτσων του Αρχείου της έχει εκδοθεί σε δύο τόμους (Εκδόσεις Λ. Μπρατζιώτη): “30 Χρόνια σκίτσα, Θέατρο – Μουσική – Χορός” (1988), “Σχέδια Έλλης Σολομωνίδη Μπαλάνου, 1987-2007”  (2008). Όλα τα δημοσιευόμενα σκίτσα αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία της Έλλης Σολομωνίδου – Μπαλάνου και η δημοσίευσή τους στο www.critics-point.gr γίνεται με τη δική της ευγενική συγκατάθεση. Είναι, λοιπόν, ευνόητο ότι απαγορεύεται οποιαδήποτε αναπαραγωγή ή αναδημοσίευσή τους χωρίς την άδειά της.

 

About Κυριάκος Π. Λουκάκος

Ο Κυριάκος Λουκάκος είναι δικηγόρος - διδάκτωρ Νομικής του Πανεπιστημίου της Κολωνίας, ειδικός επιστήμων στον Κύκλο Ποιότητας Ζωής του «Συνηγόρου του Πολίτη» και διαπιστευμένος διαμεσολαβητής από το Υπουργείο Δικαιοσύνης. Υπήρξε συνεργάτης του Γ’ Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας στην παραγωγή και παρουσίαση εκπομπών όπερας (1994 – 2010), είναι ο κριτικός μουσικής της εφημερίδας ΑΥΓΗ, καθώς και τακτικό μέλος του Σωματείου «Υποτροφίες Μαρία Κάλλας», του Ωδείου Αθηνών, της «Κίνησης πολιτών για μιαν Ανοιχτή Κοινωνία» και της Ενώσεως Ελλήνων Θεατρικών & Μουσικών Κριτικών, στην προεδρία του διοικητικού συμβουλίου της οποίας εκλέγεται από του έτους 2005.